Av.Arman Özdemir- 13 Şubat 2026 Tip sözleşme sitemizin yazarı Alpay KÖSE tarafından “TFF’nin profesyonel futbolcu–kulüp ilişkilerinde tek geçerli format olarak belirlediği standart sözleşme metnidir.

Bu metin, futbolcunun ücreti, süresi, primleri ve diğer tüm haklarının açıkça belirtildiği resmî belgedir” şeklinde tanımlanmıştır. Daha öncesinde ise “Türkiye Futbol Federasyonu Başkanı İbrahim Hacıosmanoğlu’nun son açıklamaları, futbol hukukunda yeni bir dönemin kapısını araladı: “Tip sözleşmeye aykırı hareket eden kulüpler cezalandırılacak”.[1]

Tanımın doğruluğuna ilişkin çekincelerimi aşağıda belirtecek olmakla birlikte öncelikle temel hukuktan başlayarak bazı hususları belirtmek gereklidir. Sözleşmeler hukukuna hakim olan temel ilke irade özgürlüğü ilkesidir. Oktay’ın da belirttiği üzere bu ilkenin sonucu olarak hukuki işlem serbestliği ve bunun sonucu olarak da sözleşme özgürlüğü prensibine dayanarak yeni oluşumlar dahi yaratabilmektedirler[2]. Sözleşme özgürlüğü ise doğal olarak otonomiye sahip bireyin akdin tarafını, biçimini ve içeriğini[3] sözleşme özgürlüğü sınırları içerisinde[4] belirleme özgürlüğünü ifade eder. Boemke/Ulrici’nin de belirttiği üzere bu düşünce kendisini bireycilik ve liberalizmde bulur[5].  

Bu ilkelerin (bireycilik ve liberalizm) ikisine de karşı olmakla birlikte yaşadığımız ülkenin bir gerçekliği olarak öncelikle belirtmek gerekir ki; hepimizin (doğal olarak sayın meslektaşımın da) bildiği üzere bazı işlerde “iki defter” tutulur. İki defter tutma erbabı bir kurumun çokta farklılık göstermeyen yöneticilerinden bu yönlü gelen serzeniş yahut tehditler daha fazla hukuksuzluğun yolda olduğuna delalet eder.

İkinci olarak belirtmek gereklidir ki hukuk fakültelerinin tamamının henüz ikinci sınıfında regülatif kurumlar idare hukuku derslerinde öğretilir. Semantik mefhumuna marufluğum müspet olmasa dahi regulation kavramının “talimatname” olarak çevirmek arkaik bir toplum algısının bir örneğidir. İlk yol verildiği anda her şey emir komuta/ulu emir/lider vb… kelimeleri etrafında şekillenecek en tepedekine sadece talimat vermek kalacaktır.

Tip sözleşmeler hukukta iki şekilde kullanılırlar. Bunların ilki idarenin içeriğini tek taraflı olarak belirlediği sözleşmelerdir. Profesyonel futbolcu sözleşmelerinin birer atipik hizmet sözleşmesi olduğu düşünüldüğünde sözleşmelerin esaslı noktaları yani essentialia negotiisi taraflar arasında yapılan müzakereler neticesinde ortaya çıkacaktır. Profesyonel futbolcu sözleşmeleri açısından asli edim yükümlülüklerine ve yan edim yükümlülüklerine tekabül eden karşı edimin bedel olduğu bir an için düşünülse dahi emek unsuruna eşlik eden başta imaj ve özellik arz eden klozlar (sell-on, buy-out, buy-back, prim gibi) düşünüldüğünde ve genelde eski kulüp, yeni kulüp ve oyuncunun dahil olduğu üçlü bir ilişki ortaya çıktığından akitler innominattır. İsimsiz akitler hukukunun “essentialia negotiisinin” idarenin keyfine bırakılması, münakıt tarafların idareyi bilgilendirmek zorunda bırakılması düşünülemez. İkinci olarak ise özel hukuk açısından genel işlem şartları düşünüldüğünde bu durum söz konusu olacaktır ki düzenleyenin birden fazla kişiyle yapmak üzere daha önceden hazırladığı tip sözleşmelerin futbol açısından zaten uygunluğu söz konusu değildir.

Sayın Köse tip sözleşmelerin mutlak uygulanmasının rekabet sebebiyle uygun olduğunu belirtse de, o makas ülkemiz açısından çoktan açılmış olup istisnalar ve siyasi ittirmeler haricinde belirli kulüplerin dışında sportif başarıdan söz edilebilmesi mümkün değildir. Ülkemiz açısından sportif başarı olarak değerlendirilen husus ise mutlak ekonomik hezimettir.

Çözüm önerime gelince basittir; TTK 376 gereği teknik iflas durumunun davalara dönüşmesi ve kulüpleri borca batıranların bunlardan “ile sorumluluk” ilkeleri uyarınca tüm malvarlıklarıyla sorumlu olmalarıdır. Yoksa şaibeli idari kurumların parmak sallamasıyla ve tamamen amatörce hazırlanmış akit örnekleriyle futbolun sorunlarının çözülmesi mümkün değildir.    

Özetleyecek olursam;

TFF’nin futbolcu-kulüp ilişkilerinde tek geçerli format olarak dayattığı standart sözleşme metni (tip sözleşme), aslında hukukun temel ilkelerine aykırı. Sözleşmelerde “irade özgürlüğü” esastır; yani taraflar (futbolcu ve kulüp) ücreti, primleri, süresi, imaj haklarını, sell-on, buy-out gibi özel maddeleri kendi aralarında serbestçe müzakere etmelidir. TFF’nin “herkes bu metni kullanacak, aykırı davranan cezalandırılacak” demesi, bu özgürlüğü ortadan kaldırıyor ve idarenin (TFF’nin) içeriği tek taraflı belirlediği bir baskıya dönüşüyor.

Bu dayatmanın iki büyük sorunu bulunuyor:

1. Profesyonel futbolcu sözleşmeleri “isimli” (tipik) değil, “isimsiz” (özel) sözleşmelerdir. İçeriği idareye bırakmak, tarafların özgürlüğünü gasp eder.
2. Özel hukukta “genel işlem şartları” diye bir kavram vardır; ama bu, birden fazla kişiyle yapılacak standart metinler için geçerlidir ve futbolcu sözleşmelerine uymaz.

Sonuç olarak;  “Tip sözleşme dayatması hukuken sakattır, rekabeti bozar ve kulüpleri daha fazla borca sürükler. Çözüm, TFF’nin parmak sallaması değil, Türk Ticaret Kanunu 376’ya göre teknik iflas yaşayan kulüplerin yöneticilerinin şahsi malvarlıklarıyla sorumlu tutulmasıdır. Aksi takdirde bu amatörce dayatmalarla futbolun sorunları çözülmez, sadece daha büyük hukuksuzluklar üretilir.”

Kısaca: TFF’nin “tek tip sözleşme zorunluluğu” hukuka aykırı bir baskıdır ve sorunu çözmek yerine derinleştirir. Gerçek çözüm, kulüpleri batıran yöneticilerin kişisel sorumluluğudur.

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş