Evreninin küresel ısınma nedeniyle dengesinin bozulması neyse, finansal ısınma da küresel ekonomiye aynı etkiyi yapıyor. Tüm ekonomilerin makro düzeyde giderek bozulan ekonomik dengeleri, futbola ve spora aktarılan fonların önünü kesiyor. Bugüne kadar ki yaşanılan deneyimler bunu teyit ediyor. 

Çünkü futbola plase edilecek fonları yaratacak bir iktisadi dinamiğin olmadığı ortamda kriz tüm ekonomiyi, işletmeleri ve bireyleri daha rasyonel olmaya ve maliyet disiplinine itiyor. Bu nedenle maliyet yönetimin etkin olduğu, dolaylı faydaların ihmal edildiği bir yaşamda futbol ve diğer spor dalları bundan olumsuz etkilenecektir. Futbola tahsis edilecek fonlarda kısıntıya gidilmesi, futbol ekonomisinin büyümesini olumsuz etkileyecektir.

Yaşadığımız krizin diğer bir ayırt edici özelliği de; finansal etkilerinin daha fazla olması nedeniyle uluslararası fon kurumlarının mali bünyelerinin giderek bozulması ve artan likidite ve sermaye ihtiyacı, mali kesimin(bankaların) futbol kulüplerine açacağı kredi limitlerini olumsuz etkileyebilecektir. Bu da, öz kaynak yetersizliği olan ve faaliyetlerini yabancı kaynakla devam ettiren kulüplerin, ilave kaynak sağlayamamaları onları maddi ve diğer yükümlülüklerini yerine getirememelerine; finansal krize gitmelerine neden olabilecektir.

Krizin bir diğer etkisi de futbolun dışsal gelirlerini olumsuz etkileyecek olmasıdır. Örneğin “İddaa” gibi bahis oyunlarından elde olunan gelirlerin kriz ortamlarında düşmesi kuvvetle muhtemeldir ki, bu gelirlerin düşmesi ise futbol gelirlerindeki azalış anlamına geliyor.

Dünya’da, Avrupa’da ve Türkiye’de Futbolun Parasal Büyüklüğü

Futbolun giderek endüstrileşmesi onu farklı bir parasal gelişim sürecine soktu. Futbol hızla endüstrileşirken ticarileşti ve çok ciddi para yaratan dev bir sektör haline geldi. Deloitte’un 2007 raporlarına göre (Deloitte Annual Review of Football Finance, May 2007) 2005 Yılında yaklaşık 10 milyar Euro büyüklükte olan Avrupa Futbol piyasası 2007 sonunda %30’luk bir artış kaydederek, 13.5 Milyar Euroya ulaşırken; aynı dönemde Türk futbolu da %40’lık bir büyüme kaydederek, 320 milyon Euroluk gelirden 450 milyon Euro tutarında bir pastaya ulaştı.

Futbolun diğer sektörlere yarattığı sinerji ile oluşan ilave katma değer ise (dışsal etki) bugün  yeryüzünde 200 milyar dolardan %25 büyümeyle 250 milyar dolara ulaşmış durumda. Bu büyümeye paralel Dünya ekonomisi de (son finansal krizi dikkate almazsak)  2005-08 sürecinde  %15’lik bir büyüme ile 46,4 trilyon dolardan, 54 Trilyon dolara ulaşmış bulunuyor.

Futbola Akan Para Bu Krizden Etkilenir mi?

Günümüzde sadece bir spor dalı olmanın ötesinde tamamıyle bir showbusiness’e dönüşmüş bulunan futbol, son finansal krizden ciddi şekilde etkilenecek görünüyor.  Küreselleşen finansal kriz ve beraberinde gelen durgunluk futbola plase olan para miktarında da önemli daralmalara yol açacak.  Bu etki kendisini daha çok; naklen yayın gelirlerinde; sponsorluk gelirlerinde ve merchandising gelirlerirlerinde gösterecek.  Ayrıca yine futbolun ilave katmadeğer yarattığı bahis sektörü de bu durgunluktan önemli şekilde etkilenecek.

Sponsorluk gelirlerindeki olası olumsuz gelişmeler:

Avrupa liglerine baktığımızda; yıllık 2,5 milyar Euro gelir yaratan İngiliz Premier lig’de gelirlerin %25’i; yıllık 1,5 milyar Euro gelir yaratan İtalyan Serie-A’da gelirlerin %14’ü; yıllık 1.3 milyar Euro gelir yaratan Alman Bundesliga’da gelirlerin %30’u; yine yıllık aynı geliri yaratan İspanyal La Liga’da gelirlerin %37’si ve yıllık 1 milyar Euro gelir yaratan Fransız 1.Liginde gelirlerin %18’i Sponsorluk gelirlerinden oluşuyor. Ülkemizde Süper Lig’in sponsorluk gelirleri ise toplam gelirlerin sadece %14’ünü oluşturuyor.

Küresel finansal kriz nedeniyle sponsor şirketlerin daralan mali olanakları, bu konuya şirketlerin daha az bütçe ayırmaları anlamına geliyor. Bu nedenle kulüplerin sponsorluk gelirlerinde büyük  düşüşlere yol açabilecek görünüyor.

İngiltere’nin en büyük üçüncü tur operatörü XL Leisure’ın iflas etmesi, 60 milyon Sterlin cirosu ile Premiership’te mücadele eden West Ham’ın en önemli sponsorunu kaybetmesi anlamına geliyor. (WestHam’ın toplam gelirlerinin yüzde yirmisi sponsorluktan geliyor.)

Yine ekonomik krizin derinleşen etkisiyle İngiltere’nin önemli bankalarından Northern Rock, İngiliz Merkez Bankası’nın tüm kurtarma çabalarına karşın bundan yaklaşık 4 ay önce batmaktan kurtulamamıştı. Premiership’in güçlü ekiplerinden Newcastle United’ın sponsoru durumundaki Northern Rock’un iflası, yıllık 83 milyon Sterlin geliri olan Newcastle’ın sponsorluk gelirlerine önemli bir darbe vurdu.

Premier Lig’de top koşturan futbolcumuz Tuncay’ın takımı Middlesbrough’un sponsoru olan, navigasyon sistemleri üreticisi Garmin de finansal sıkıntı içine giren bir diğer şirket. Garmin’in hisseleri son bir yılda yaklaşık yüzde elli değer kaybetti ve bu düşüş hala devam ediyor. Garmin’in içinde bulunduğu krizden kurtulabilmesi için ciddi finansal desteğe ihtiyacı bulunuyor. Büyük bir olasılıkla Middlesbrough’a sponsorluk desteği bir kaç aya kadar son bulacak.

170 milyon Sterlin cirosuyla Avrupa ve Dünya futbolunun en büyük kulüplerinden olan Manchester United’ın forma sponsorlarından Amerikalı sigorta devi AIG’nin son anda açılan mali yardım paketiyle kurtarılmasına karşın; mevcut sponsorluk sözleşmelerinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmekte zorlanacağı görülüyor.

2005 yılından bu yana Chelsea’nin sponsorluğunu üstlenen Samsung firmasının üretiminin düşmesi ve satışlarının gerilemesi nedeniyle fonlama ihtiyacının artması, şirketin hisselerinin yaklaşık sekiz ay içinde yüzde kırk değer kaybetmesine yol açtı.

Premiership’in sponsorlarından JJB Sports’un hisseleri de krizden etkilenmiş durumda. Yılbaşından bu yana şirketin hisse senetleri yaklaşık %35 değer yitirmiş durumda. Küresel krizin piyasalarda neden olduğu olumsuzluk nedeniyle satışlarında önemli daralmalar yaşayan, Premiership’in diğer sponsorlarından LG Elektronik’in hisseleri % son üç ayda %26; Carlsberg’in hisseleri de son bir yılda %35 değer yitirmiş bulunuyor.

Sadece Premier Lig’de de değil, aynı zamanda diğer Avrupa liglerinde de hemen hemen aynı durum söz konusu. Ancak Premiership’in yapısal özellikleri, bu olumsuzluğun daha ön plana çıkmasına neden oluyor.

Naklen Yayın Gelirlerinde Düşüş Bekleniyor

Sadece sponsorluk gelirleri bakımından değil, aynı zamanda başta naklen yayın gelirleri olmak üzere önümüzdeki bir kaç yıl içinde futbol gelirlerinde bazı daralmaların yaşanması mümkün görünüyor. Ekonomide yaşanan resesyon taraftarın daha az para harcaması anlamına geliyor. Bu da en önemli darbeyi yayıncı kuruluşların Pay Tv’sine vuruyor. Krizde yayıncı kuruluşların geçmiş yıllardaki yüksek rakamlı sözleşmelere imza atma olasılıklarını  zayıflatıyor. Bunun en önemli etkisini 2009 sonunda Premier Lig’in yayın kuruluşuyla bitecek anlaşmasının yenilenmesi aşamasında görebiliriz. 3 Yıllığına 1,3 milyar Sterlin ödeyen SKY’ın aynı tutarla yeniden Premier Lig yayın haklarını satın alması zor görünüyor. Yayın haklarındaki bir gerileme en çok da İngiliz kulüplerini olumsuz etkileyecek. Zira her PL kulübü yıllık yaklaşık 28 milyon Sterlin yayın hakkı geliri elde ediyor.  Yine Fransız 1. Liginin yıllık yayın hakkını 3 yıllığına 600 milyon Euro’ya alan Canal + için de aynı şeyleri söyleyebiliriz.

2010 yılında sözleşmesi bitecek olan Türkcell Süper Lig’in yayın haklarının da krizin devam etmesi durumunda bugünkü 170 milyon dolarlık yıllık gelir sağlayan sözleşmeye ulaşmasını zorlaştıracak görünüyor.

Transferlere Ayrılan Bütçeler Giderek Küçülecek

1997 ve 1998’deki Uzakdoğu ve Rusya krizleri nedeniyle Serie-A, Alman Bundesliga ve diğer bazı ligler  oyuncu ücret ve maaşlarında indirime gitmiş aynı zamanda transfer bütçelerini de küçültmüşlerdi. Bu yıl yaşanan krizin olumsuz etkisine bir örnek olarak bu sene İspanyol La Liga’yı verebiliriz. La Liga’da yaşanılan ekonomik kriz nedeniyle kulüplerin transferlere ayırdıkları bütçeler bu yıl yarı yarıya azaldı. Geçen yıl La Liga’da transfere ayrılan kaynak toplam 538,7 milyon Euro iken, bu sezon toplam transfer harcamaları %51 azalarak 264 milyon Euro civarında gerçekleşti. Transfere en çok parayı 79.5 milyon Euro ile Barcelona ayırırken; tüm zamanların transfer rekortmeni Real Madrid ise son dokuz yılın en düşük transferini yaparak sezona başladı.

Futbol Kulüplerinin Mali Kesimden Kendilerini Fonlama Olanakları Daralacak

Yaşadığımız krizin diğer bir ayırt edici özelliği de; finansal etkilerinin daha fazla olması nedeniyle uluslararası fon kurumlarının mali bünyelerinin giderek bozulması ve artan likidite ve sermaye ihtiyacı, mali kesimin(bankaların) futbol kulüplerine açacağı kredi limitlerini olumsuz etkileyebilecektir. Bu da, öz kaynak yetersizliği olan ve faaliyetlerini yabancı kaynakla devam ettiren kulüplerin, ilave kaynak sağlayamamaları onları maddi ve diğer yükümlülüklerini yerine getirememelerine; finansal krize gitmelerine neden olabilecektir. Bir yandan uluslararası fon sağlayan kuruluşların içinde bulunduğu finansal sıkıntılar, diğer yandan yeterli özkaynak ve sağlam bir mali yapıya sahip olmayan ve borca dayalı faaliyet finansmanı ile ayakta kalmaya  çalışan futbol kulüplerinin ihtiyaç duydukları fonları sağlamakta çok zorlanacaklarını ortaya koyuyor. Nitekim Premier Lig Genel Müdürü Richard SCUDAMORE’e göre, borçlanmaları astronomik düzeye ulaşmış bulunan PL kulüplerini çetin bir gelecek bekliyor. Şu an PL kulüplerinin toplam borçları İngiliz Futbol Federasyonu (FA) Genel Sekreteri general secretary David Taylor’a göre yaklaşık 3 milyar Sterlin (5.5 milyar dolar) civarında. Premier Lig’in yıllık yarattığı pasta ise 3,4 Milyar dolar…Buna göre Borç/gelir rasyosu %157 ulaşmış durumda. Bu oran Serie-A’da %135; Bundesliga’da %89; Fransız 1.lig’inde %72 )

Ülkemizde ise yıllık yaratılan toplam futbol geliri yaklaşık 600-650 milyon dolar civarındayken(bu gelirin %40’ı üç büyüklerce yaratılıyor) ; kulüplerin toplam borçları ise 1.5 $/YTL kurundan 475 milyon $ düzeyinde (Toplam gelirin %79’u). Bu borcun %84’ü üç büyük kulübe ait. Toplam borç içinde üç büyük kulübün banka borçlarının toplamı ise %61. Bu borçların ise %85’i Dövize Endeksli Kredilerden oluşuyor. Finansal olumsuzluk ve makro dengesizlikler nedeniyle oluşan yaklaşık %30’a yakın kur farkı; kulüplerin dövize endeksli borçlarında da bu oranda bir artışa neden olmuştur…

Yukarıda belirttiğimiz üzere, Kulüplerin finansal krizin olumsuz etkisinden kaynaklanan gelir kayıpları, finansallardaki bozulmayı daha da artıracak; gelir ve giderleri arasındaki farkın aleyhte açılmasına yol açacaktır. Bugün her üç kulüp te ciddi pasif açığı verir durumdadır ve krizin daha da derinleşeceğini düşünecek olursak, bu kulüplerin nakit ihtiyaçlarının da giderek artacağını söyleyebiliriz. Bugüne kadar borçlanma yoluyla aktiflerini ve faaliyetlerini finanse etmeye çalışan Kulüplerin kendilerini banka kredileriyle fonlama olanakları, krizin de etkisiyle daralacaktır.

Ülkemizde kulüplerin Avrupa ile kıyasladığımızda farklı örgütlenmelerinden (Dernek statüsünde)  dolayı özellikle Süper Lig’de batan, iflas eden kulüp görme şansımız çok az olmakla birlikte; Avrupa’da borç batağından kurtulamayıp, iflas eden, el değiştiren, küme düşen kulüplere tanık olacağız.{jcomments on}

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş