1 - TÜRKİYE FUTBOL FEDERASYONUN ÖZERKLEŞMESİ

Futboldaki gelişim ve değişim,  futbolun sadece bir spor dalı olmadığını da ortaya çıkarttı.

 Futbolun yarattığı parasal değerlerin giderek büyümesi ve futbola olan ilginin yaygınlaşması, lokal federasyonlar nezdinde bu spor dalının bağımsız bir yapı  içerisinde yönetilmesini zorunlu kıldı. Ülkemizde,  17.6.1992 tarihinde 3813 sayılı Kanunla Türkiye Futbol federasyonu özerk hale getirildi. Kanunun 1 inci maddesiyle, futbol faaliyetlerini millî ve milletlerarası kurallara göre yürütmek, teşkilatlandırmak ve Türkiye'yi futbol konusunda yurt içinde ve yurt dışında temsil etmek üzere özel hukuk hükümlerine tabi, tüzelkişiliğe sahip, özerk Türkiye Futbol Federasyonu kuruldu. Faaliyete geçtiği günden beri özerk Futbol Federasyonu, faaliyetlerini büyük bir başarıyla da sürdürdü.

Yeni Yasa, Futbolun Sorunlarını Çözecek mi?

Günümüzde futbol artık, sadece boş zamanları değerlendirmeye yönelik bir yarışma faaliyeti veya bedenin gelişimini sağlama gibi doğal varoluş nedenlerinin dışında, kazanç elde etme amacı güdülen ticari bir işkolu haline gelmiştir.  Çağımızın en popüler spor dallarından birisi olan futbol, geniş kitleleri etkileyen özelliği ve çekiciliğiyle, bugün dünya genelinde üç milyar insana ulaşabilen, dev bir gösteri endüstrisine dönüşürken; amaç ve işlev olarak uğradığı bu niteliksel değişim ve gelişim, onu kendi içinde iktisadi, mali ve hukuki olarak da yeniden yapılanmaya mecbur bırakmıştır.

Futbolun bugün endüstriyel anlamda ulaştığı en üst aşama olan profesyonellik, kendi iktisadi, mali ve hukuki değerlerini de yaratıyor. Yaratılan katma değerin yüz milyar dolarlara ulaşması, futbolun üzerinde yükseldiği temel ekonomik ve mali dinamiklerin, hem ulusal hem de küresel anlamda, yazılı hukuk kurallarıyla düzenlenmesi gereksinimini de ortaya çıkartmaktadır.

Bugün futbolun spor mevzuatı, temel hukuk ilkelerine uygun olarak bütün ülkelerin iç hukuklarına etki edecek biçimde uluslararası niteliğe dönüşmüştür. Bu bağlamda Uluslararası spor örgütlerine üye olan ülkeler bu kuruluşların benimsediği ilkelere ve talimatlara uyacaklarını peşinen kabul etmişlerdir.

Kanunda Değişiklik Zorunluluğu

Futbolun sürekli gelişmesi ve uluslararası niteliği nedeniyle, hızla değişen koşullara uyumun sağlanabilmesi için anılan kanunda değişiklikler yapılması zorunlu hale gelmiştir. Yeni değişikliklere geçmeden önce, yazımızın bir bütünlük içinde üç bölümden oluşacağını buradan okurumuza iletelim. Buna göre ilk bölümümüzde; mevcut T.F.F.’na yapılan ilave (yeni) değişiklikler üzerinde durulacaktır. İkinci bölümde yapılan değişikliklerin nedenleri ve amaçlarına değinilecek olup; üçüncü ve son bölümde ise, yeni değişikliklerin uygulamada sorunlara ne ölçüde çözüm sağladığını/sağlayacağını irdeleyeceğiz.

2 - FUTBOL FEDERASYONU YASASI’NDA YAPILAN YENİ DEĞİŞİKLİKLER NELER GETİRİYOR?

Mevcut T.F.F. Yasasına ek olarak yapılan temel değişikliklerin neler olduğunu aşağıda belirtmeye çalışalım. “Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı”nın, T.B.M.M.’den onaylanarak geçmesiyle;

• Futbolla ilgili kişi ve kuruluşların Genel Kurulda yeterli ve etkin bir şekilde temsili sağlanarak, Genel Kurul üye sayısı artırılmış, sporda gelişmiş ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de futbolun alt yapısını oluşturan spor kulüplerinin üye sayıları ile spor ürününün asıl sahibi olan spor kulüplerinin oy oranı % 42’den, % 72’ye çıkarılarak Genel Kuruldaki temsil oranları yükseltilmiştir.

• Kanunun mevcut halinde Başkan ve Yönetim Kurulu üyesi seçilebilmek için aranacak şartlar düzenlenmemiş olduğundan; Yasadaki bu boşluk doldurularak, anılan Kanuna bir madde ilave edilmek suretiyle, Federasyon faaliyetlerini yürütmeye talip kişilerin; vergi ve sigorta borçlarının olmaması, seçim tarihinden önceki beş yıl içerisinde Kanunda belirlenen hak mahrumiyeti cezası ile cezalandırılmamış ve Türk Ceza Kanununda öngörülen yüz kızartıcı suçlar ile Devlet aleyhine olan suçları işlemeyenlerden seçilmeleri sağlanmıştır.

• Başkan vekilleri ile Yönetim Kurulunun bir kısım üyelerini belirleme yetkisi Başkandan alınarak, Genel Kurul ile Yönetim Kuruluna verilmiş ve bu Kurulların etkinliği artırılmıştır. Bu anlamda, mevcut düzenlemede Federasyon Başkanı tarafından seçilen Merkez Hakem Kurulu Başkanı ve üyelerinin, Genel Kurul tarafından seçilmeleri ve ayrı bütçelerinin olması öngörülerek Başkana bağımlılığı engellenmiş ve kamuoyunda bu Kurul ve hakemlerle ilgili tartışmaların önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

• Federasyon Başkanının üst üste en fazla iki dönem için seçilebilmesi hükme bağlanmaktadır.

Yönetim Kurulunun Oluşumu Yeniden Belirlenmektedir.

• Yönetim Kurulunun görevleri arasına liglerin isimlerini belirleme, iki başkan vekilini seçme, dopingle ilgili uygulamaları yapma, sporda şiddetin önlenmesi için gerekli tedbirleri alma ve aldırma görevleri eklenmekte, Federasyonda görev yapan personelin sosyal ve mali haklarının tespiti, huzur hakkı ile ilgili düzenlemeler yapılmaktadır.

Denetleme Kurulunun Görevleri Yeniden Düzenlenmiştir

• Genel Kurul tarafından seçilen Tahkim Kurulu üyelerinin bir kısmının hukuk fakülteleri ile spor yüksek okullarında görev yapan öğretim üyeleri arasından seçilmesi esası öngörülerek, mesleğinde ihtisas sahibi kişilerin Tahkim Kurulunda görev yapmaları sağlanmıştır.

• Sponsorluk gelirleri, Federasyonun gelirleri arasına eklenmiş olup; bu şekilde başta Süper Lig olmak üzere, diğer Lig’lerin de isim hakları satılabilecektir.

Yeni Yasa Bir Tepki Yasası mı?

 “Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun”da yapılan yeni değişikliklerle, esas itibariyle “başkanlık sultası”nın sona erdirildiğini görüyoruz. Bu amaçla, başkanlık görev ve yetkileri son derece sınırlandırılırken; eski yasa da Yönetim Kurulu ile Merkez Hakem Kurulu, Tahkim Kurulu ve Denetleme Kurulu gibi yardımcı kurullara üye atama yetkisi başkandan alınarak, Genel Kurul’a verilmiştir.

Bu kapsamda yeni düzenleme ile, Yönetim Kurulunun on dört üyesi ile Denetleme, Tahkim ve Merkez Hakem kurulları üyelerinin, Genel Kurul tarafından seçilmesi esası getirilmiştir. Diğer yandan Başkanlık Sultası’nın kalıcı olmasını önlemek amacıyla, Başkan’ın üst üste en fazla iki dönem için seçilebileceği de hükme bağlanarak, Federasyonda farklı kişilerin Başkan olarak görev yapması sağlanmıştır.

Yukarıda belirtilenlerden hareketle, bu yasanın aslında bir tepki yasası olduğunu ifade edersek, yanılmamış oluruz. Geçen sezon yaşanan olumsuzlukların neden olduğu spekülasyonlar, böylesi bir düzenlemeyi, bir yerde zorunlu kılmıştır. Nitekim, yasa değişikliğinin ön gerekçesinde: “Mevcut düzenlemede Federasyon Başkanı tarafından seçilen Merkez Hakem Kurulu Başkanı ve üyelerinin, Genel Kurul tarafından seçilmeleri ve ayrı bütçelerinin olması öngörülerek Başkana bağımlılığı engellenmiş ve kamuoyunda bu Kurul ve hakemlerle ilgili tartışmaların önüne geçilmesi amaçlanmıştır.” ifadesi de, yeni yasal değişikliklerin, “bir tepki yasası” olarak, Başkanlık sisteminden daha yaygın bir Genel Kurul sistemine yönelindiğini işaret etmektedir.

Genel Kurulun Kapsamı ve Etkinliği Arttırılıyor

Bu amaçla, Başkan’ın etkinliği yerine Genel Kurul’un etkinliği ikame edilirken; futbolla ilgili kişi ve kuruluşların Genel Kurulda yeterli ve etkin bir şekilde temsilini sağlamak üzere, Genel Kurul üye sayısı artırılmıştır. Buna göre Türkiye’de futbolun alt yapısını oluşturan spor kulüplerinin üye sayıları artırılarak Genel Kuruldaki temsil oranları yükseltilmiştir.

Genel Kurulun etkinliğinin arttırılmasını teminen Genel Kurulun, dört yılda bir futbol liglerinin tescili tarihinden itibaren en geç kırk beş gün içinde, Malî Genel Kurulun ise her yıl Haziran ayında Yönetim Kurulunun belirleyeceği tarihte yapılması da yasa ile belirlenerek, karar altına alınmıştır.

Yeni yasa ile Yönetim Kurulunun sayısı muhafaza edilmesine karşın, üyelerin Genel Kurulca seçilmesi esası getirilmiştir. Aynı zamanda Yönetim Kuruluna, liglerin isimlerini belirleme görevi getirilmiş olup; isim hakkından elde edilecek gelirlerle 2 ve 3 üncü lige yardımda bulunulması hedeflenmiştir.

Merkez Hakem Kurulu Genel Kurulda Seçiliyor

Bu değişiklikle, Başkan’ın görevleri arasında yer alan Yönetim Kurulunun başkan vekilleri dahil üç üyesi ile Merkez Hakem Kurulunun üyelerini belirleme görevleri, Kanunda yapılan düzenlemeyle Başkan’dan alınarak, Genel Kurul ile Yönetim Kuruluna verilmiş ve bu Kurulların etkinliği artırılmıştır. Özellikle, Yönetim Kurulu ile Genel Kurula verildiğinden Bu bağlamda özellikle kamuoyunda Merkez Hakem Kurulu ve hakemler ile ilgili tartışmaların önüne geçilmesi amacıyla, mevcut düzenlemede Federasyon Başkanı tarafından seçilen Merkez Hakem Kurulu üyelerinin, Genel Kurul tarafından seçilmeleri yasal olarak hükme bağlanmıştır. Hatta Merkez Hakem Kurulunun daha bağımsız çalışması amacıyla, Kurula ayrı bütçe verilerek, bu bütçenin Genel Kurulda ibra edilmesi ve Yönetim Kurulunca belirlenecek esaslar dahilinde kullanılması düzenlenmiştir.

Denetleme Kurulunun Yetki ve Etkisi Arttırılıyor

Yeni yasa ile, Federasyonun en önemli organlarından Denetleme Kurulu’nun görev, yetki ve sorumlulukları yeniden düzenlenerek, Kurul’un etkinliği arttırılmıştır. Yönetim Kurulunca hazırlanan talimata uygun olarak Denetleme Kurulu, Federasyonun malî işlemlerini Genel Kurul adına denetlerken, her yıl hazırlanacak yıllık denetleme raporunun, Genel Kurulun onayına hangi içerikle sunulacağı da belirgin hale getirilmiştir. Ayrıca, Denetleme Raporu’nda yer alması gereken mali tablolar sayılarak; kaynakların etkin, ekonomik ve verimli kullanılıp kullanılmadığı, harcamaların sportif faaliyetler için yapılıp yapılmadığı ve malî işlemlere ilişkin karar ve tasarrufların amaç ve programlarına uygun olup olmadığının da irdelenmesi konularına yer verilmiştir.

Denetleme Kurulunun, Yönetim Kurulunca hazırlanan talimata uygun olarak Federasyonun mali işlemlerini Genel Kurul adına denetleyeceği, her yıl hazırlayacağı yıllık denetleme raporunu Genel Kurulun onayına sunacağı ve raporunu Genel Kurul delegelerine bir ay önceden göndereceği esası getirilerek, üyelerin Federasyonun iş ve işlemleri hakkında bilgilendirmeleri sağlanmıştır.

Tahkim Kurulunda Uzmanlık Düzeyi Artıyor

Federasyon ile kulüpler; federasyon ile hakemler; federasyon ile teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile teknik direktörler ve antrenörler; kulüpler ile oyuncular; kulüpler ile kulüpler arasında çıkacak ihtilaflar hakkında Yönetim Kurulunca verilecek kararlar ile disiplin kurulu kararlarını, ilgililerin itirazı üzerine inceleyerek kesin karara bağlayan Tahkim Kurulu’na, üyelerinin bir kısmının hukuk fakülteleri ile spor yüksek okullarında görev yapan öğretim üyeleri arasından seçilmesi esası öngörülerek, mesleğinde ihtisas sahibi kişilerin, Kurul’da görev almaları sağlanmıştır. Bu yapısal değişiklikle; özerkliği güçlendirilen, sorunları kendi içinde çözebilen bir mekanizma oluşturmak amaçlanmıştır.

Yapılan düzenlemelerle Federasyonda, Genel Kurul ve Yönetim Kurulunun etkinliği artırılmıştır.

Bu yasal değişikliklerin temelde, mevcut yönetsel yapıya bir tepki değişikliği olarak ortaya çıktığını görüyoruz. Gerçekten de yapılan yeni yönetsel değişikliklerle, başkanlık sultasından, kurulların egemenliğine doğru daha katılımcı, daha kitlesel bir yapılanmaya gidilmiştir.

3 -  YASADAKİ DEĞİŞİKLİKLERİN YÖNETSEL YÖNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ

Başkanlık Sisteminden Katılımcı Demokrasiye…

Bu yapılanma ile, geçmişte özellikle Başkan şahsında yaşanılan ve çoğu zaman ucu her türlü spekülasyona açık olumsuzlukların önüne geçilmeye çalışılmış; bu amaçla, başkanın atama yetkileri neredeyse tamamen budanarak, kurulların daha aktif ve katılımcı olmaları sağlanmıştır. Yani, bu uygulamada başta Genel Kurul olmak üzere, diğer yardımcı kurulların egemenliği, başkanlığın egemenlik gücünün yerine ikame edilmiştir.

Bu gelişim, federasyonun demokratikleşmesi sürecinin en önemli halkalarından birisini oluşturuyor. Nitekim Genel Kurul’un yeni yapısına baktığımızda, bu değişikliği daha somut olarak görüyoruz. Yeni yasal değişikliklerle; futbolla ilgili kişi ve kuruluşların Genel Kurulda yeterli ve etkin bir şekilde temsilini sağlamak üzere, Genel Kurul üye sayısının arttırılması demokratikleşme ve daha katılımcı yönetim açısından olumlu olmakla birlikte; Genel Kurul’un ülkenin ulusal futbol iradesini yansıtması bakımından bazı eksiklikleri de bünyesinde barındırdığını burada ifade etmeliyiz.

Kurulların Koordinasyonu İçin Bir Üst Kurul Gerekebilir mi?

Daha demokratik bir yapılanmanın, daha etkin bir temsil sağlayacağı su götürmemekle birlikte; kurulların çokluğu ve aşağıdan yukarıya doğruya bu yapılanma, hızlı karar alma ve uygulamaya geçme konusunda bazı sıkıntılara da yol açabilir.

Yine, tüm dünyada olduğu gibi bu demokratik yapılanmanın zayıf karnını, ne yazık ki Genel Kurul üyelerinin her zaman etki altında kalmaya müsait yapıları oluşturuyor. Nitekim bu yapı nedeniyle, kolaylıkla yönlendirilebilir üyelerin oylarıyla, bir başkan adayı veya bir kurul üyesi adayı rahatlıkla istediği kurula kendini seçtirebilir pozisyondadır. Yani, ülkenin ulusal futbol iradesini yansıtmayı amaçlayan Genel Kurul, bu iradeyi çeşitli nedenlerden dolayı yanlış yansıtabilir.

Bu türden bir olumsuzluğun önüne geçebilmek için, belki Kurullar üstü, bir üst kurul oluşturmanın, bu sistem içinde yeri olup olmayacağı tartışılabilir. Bu konuyu tartışmaya açmakta yarar görüyorum.

Önce Yönetim Kurulu Üyeleri mi Seçilmeli?

Bu konuya ilişkin bir başka öneri ise şu şekilde olabilir. Başkan seçilmesine ilişkin maddede: “ Başkanın görev süresi dört yıldır. Başkanın seçimi, Genel Kurulda Yönetim Kurulunun on dört üyesinin seçiminden önce yapılır” ifadesi bulunmaktadır. Genel Kurul üyelerinin manuple edilmesinin önüne geçilmesi bakımından, bu madde metninde belirtildiğinin aksine; başkanın genel kurulca seçilmesi yerine, öncelikle yönetim kurulu üyelerinin genel kurulca seçilmesinden sonra, başkanın bu üyelerin arasından seçilmesi, belki bu soruna bir çözüm olarak düşünülebilir.

Spor medyasının Katılımı?

Her ne kadar, sporda gelişmiş ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de futbolun alt yapısını oluşturan spor kulüplerinin üye sayıları ile spor ürününün asıl sahibi olan spor kulüplerinin oy oranı % 42’den, % 72’ye çıkartılarak, Genel Kuruldaki temsil oranları yükseltilmesine karşın; futbolun gelişim ve değişimine olumlu katkı sağlayabilecek spor basınından/medyadan hiçbir temsilcinin olmayışı, sporla ilgili bilimsel disiplini futbola taşıyabilecek herhangi bir akademik üyenin Genel Kurul’da bulunmayışı ve en önemlisi futbolun olmazsa olmaz unsurlarından seyirci/taraftar sivil yasal örgütlenmelerinin temsiline olanak verilmemesi, belki önemli bir eksiklik olarak görülebilir.

Süper Lig temsilcilerinin Ezici Üstünlüğü Gerekli mi?

Genel Kurul’un oluşumuna yönelik ikinci eleştiri konusu ise, Süper Lig temsilci sayısının, diğer Liglerin katılımcı sayısına göre kıyaslanmayacak üstünlüğüdür. Futbolun endüstriyelliği ve yaratılan katma değer dikkate alındığında, belki bu durum normal görülebilir. Ancak, konuya demokratik açılım ve ulusal futbol iradesinin yansıması bakımından bakıldığında, aynı şeyi söyleyemiyoruz. Süper Lig’den katılacak üye sayısı toplamda 96’ya ulaşmaktadır. Genel kurul üye sayısı ise 212’dir.

Genel Kurulun Yapısı

Yukarıdaki söylediklerimizin ışığında, Genel Kurulda yer alabilecekleri belirtelim. Buna göre; Profesyonel futbolun en üst ligi olan Süper Lig’de, kulüplerin başkanları ile yönetim kurullarınca belirlenecek dörder temsilci, İkinci Lig (A) kategorisindeki kulüplerin başkanları ile ilk on sırada yer alan kulüplerden birer temsilci, İkinci Lig (A) kategorisi dışında kalan diğer gruplardaki ilk üç sırada yer alan kulüplerin başkanları ile yönetim kurullarınca belirlenecek birer temsilci, Üçüncü Ligde her gruptan ilk üç sırada olan kulüplerin başkanları, Türkiye Futbol Federasyonu Başkanlığını asaleten altı aydan fazla yapanlar, Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi Başkanı ve Yönetim Kurulunca belirlenecek üç temsilci, FIFA ve UEFA’nın icra kurullarında görev yapanlar ile komisyonlarında en az beş yıl görev yapan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ve büyükler kategorisinde olimpiyat, dünya şampiyonalarında çeyrek final, Avrupa şampiyonaları ile dünya kupalarında yarı finallerden birini yönetmiş faal olmayan hakemler, bünyesinde futbol dalı bulunan federasyonların başkanları, (A) Millî Takım teknik direktörlüğünü en az altı ay yapmış olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, en az yetmiş beş defa (A) Millî olmuş ve Genel Kurul tarihinden en az altı ay önce faal sporculuğu bırakmış olanlar, Türkiye Amatör Spor Kulüpleri Konfederasyonu Genel Başkanı ve Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek dört temsilci, Türkiye Futbol Adamları Derneği, Profesyonel Futbolcular Derneği ile Türkiye Futbol Antrenörleri Derneği başkanları ve Yönetim Kurullarınca belirlenecek birer temsilci, Türkiye Faal Futbol Hakemleri ve Gözlemcileri Derneği Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek FİFA kokartlı ve Genel Kurul tarihinde faal olmayan hakemleri temsilen üç kişinin katılımı ile Genel Kurulun oluşacağı düzenlenmiş ve ayrıca en üst ligde şampiyon olmuş takımlara ilave iki temsilci bulundurma hakkı verilmiştir.

Yeni yasal değişikliklerin gerekçeleri içerisinde yer alan “UEFA kriterleri sürekli değişmekte ve buna uyum sağlanması zorunlu olmaktadır” ifadesi, yerinde bir gerekçe olmakla birlikte; UEFA 2004 kriterlerine uyum konusunu, sportif, hukuksal, yönetsel, mali ve tesis kriterleri yönünden denetleyecek ve gözleyecek ayrı bir kurulun (organın) oluşturulmayışı, yeni yasanın en büyük handikaplarından birisidir.