COP31 ve Yeşil Spor Ekonomisi

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında düzenlenen 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya EXPO Merkezi’nde gerçekleştirilecektir. Türkiye’nin ev sahipliğini üstlendiği konferansın başkanı olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum belirlenmiş, müzakerelerin başkanlığı ise Avustralya’nın İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen’a verilmiştir. Devlet ve hükümet başkanlarının katılımıyla düzenlenecek Dünya Liderler Zirvesi’nin 11–12 Kasım 2026 tarihlerinde yapılması planlanmıştır. COP31, iklim değişikliğinin azaltılması, iklim etkilerine uyum, iklim finansmanı ve ülkelerin taahhütlerinin uygulanması konularında hükümetleri ve diğer paydaşları bir araya getiren uluslararası bir süreçtir [1].

COP31 Türkiye Eylem Gündemi; sıfır atık, temiz enerji dönüşümü, iklime dirençli şehirler, yeşil sanayileşme, gençlik ve eğitim, okyanuslar ve denizler, gıda güvenliği, dayanıklı sağlık sistemleri, Rio sinerjisi ve iklim uygulama köprüsü olmak üzere on öncelikli tema içermektedir. Konferansın tematik programında enerji ve ulaşım, sıfır atık, yapılı çevre ve dirençli şehirler, finansman ve ticaret, bilim ve teknoloji, doğa ve turizm gibi başlıklar bulunmaktadır. Spor sektörü, tesis işletmeciliği, uluslararası organizasyonlar, seyahat ve ulaşım, malzeme üretimi, spor turizmi, medya ve sponsorluk faaliyetleri nedeniyle bu temaların bir bölümüyle doğrudan ilişkilidir. Söz konusu temalar, tek başına spor kuruluşları için yeni bir COP31 yükümlülüğü oluşturmaz; sporun mevcut iklim politikalarıyla kesişen faaliyet alanlarını tanımlar [2]. [3].

Türkiye Cumhuriyeti Gençlik ve Spor Bakanlığı, 5 Kasım 2026 tarihli açıklamasında COP31 kapsamında spor ve gençlik alanlarına ilişkin özel etkinlik programları hazırladığını duyurmuştur. Bakanlık açıklamasına göre spor kuruluşları, akademisyenler, sporcular, gençler ve kamu kurumları iklim değişikliğinin spor üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla bir araya getirilecektir. “Değişen İklimde Sporcu Sağlığını Korumak: Temiz Spor ve Güvenli Spor Organizasyonları” başlıklı etkinlikte sporcu sağlığı, dopingle mücadele, iklim koşullarına uyum, güvenli antrenman ve müsabaka ortamları ile çevresel sürdürülebilirlik uygulamalarının ele alınması planlanmıştır. Bu etkinlik, COP31’in Türkiye’deki spor gündemine ilişkin duyurulmuş kurumsal faaliyetlerden biridir [4].

Aynı açıklamada Gençlik ve Spor Bakanlığının desteği, Gloria Sports Arena ve Yuvam Dünya iş birliğiyle “Heat to Perform: İklim Değişikliğinin Sportif Performansa Etkileri” başlıklı bir etkinlik planlandığı bildirilmiştir. Programın, yükselen sıcaklıkların, hava kalitesi değişimlerinin ve çevresel stresin sporcuların fiziksel ve bilişsel performansı üzerindeki etkilerine odaklanması öngörülmektedir. Bakanlık ayrıca COP31 Gençlik İklim Ideathonu çerçevesinde ortaya çıkan proje fikirlerinin ve ÜNİDES “Çevre ve İklim” Özel Çağrısı kapsamında desteklenen 76 ilden 282 projeden seçilecek örneklerin tanıtılacağını duyurmuştur. Yükseköğrenim yurtlarında gıda israfını önlemeye yönelik “Komşum Projesi”nin de konferans katılımcılarına sunulması planlanmaktadır [4].

COP31’in temel uluslararası politika zemini, 2015 yılında kabul edilen Paris Anlaşması ve bu anlaşmanın uygulanmasına ilişkin kararlar bütünüdür. Paris Anlaşması, küresel ortalama sıcaklık artışının sanayi öncesi düzeylerin 2°C altında tutulmasını ve artışın 1,5°C ile sınırlandırılması için çaba gösterilmesini hedeflemektedir. Anlaşma aynı zamanda ülkelerin iklim değişikliğine uyum kapasitesini güçlendirmeyi ve finansman akışlarını düşük emisyonlu, iklime dirençli kalkınmayla uyumlu hâle getirmeyi amaçlamaktadır. Spor alanındaki emisyon azaltımı ve iklime uyum çalışmaları, ulusal taahhütler ve uluslararası spor kuruluşlarının gönüllü çerçeveleri üzerinden bu hedeflerle ilişki kurmaktadır [5].

UNFCCC tarafından 5 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan güncel “Sports for Climate Action Framework”, spor kuruluşlarını iklim eylemine dâhil eden sektörel bir çerçevedir. Çerçevede dört ilke yer almaktadır: net sıfır iklim stratejisinin tasarlanması ve uygulanması, temel paydaşlarla ortak iklim eylemi geliştirilmesi, iletişim yoluyla dönüşümün desteklenmesi ve iklim dayanıklılığı ile küresel dayanışmanın güçlendirilmesi. Çerçeveye imza atan kuruluşlar için 2019 veya daha sonraki bir baz yıla göre Kapsam 1, 2 ve 3 sera gazı emisyonlarının 2030’a kadar yüzde 50 azaltılması, 2040’a kadar net sıfır emisyona ulaşılması, geçiş planı hazırlanması ve yıllık ilerleme raporları yayımlanması hedeflenmektedir. Bunlar çerçeveye katılan spor kuruluşlarının taahhütleridir; COP31’e katılan bütün aktörlere kendiliğinden uygulanan hukuki yükümlülükler değildir [6]. [7].

Spor sektörü açısından karbon ayak izi, yalnızca müsabakaların yapıldığı tesislerde tüketilen elektrik ve yakıtla sınırlı değildir. Sporcu, seyirci, personel ve organizasyon ekiplerinin seyahatleri; spor ekipmanları ve tekstil ürünlerinin üretimi; tesis inşaatı ve bakım faaliyetleri; konaklama, yiyecek-içecek hizmetleri; yayıncılık lojistiği ve tedarik zincirleri de faaliyetlerin toplam çevresel etkisi içinde değerlendirilmektedir. Kapsam 1 doğrudan kontrol edilen kaynaklardan, Kapsam 2 satın alınan enerjiden ve Kapsam 3 değer zincirindeki diğer dolaylı faaliyetlerden kaynaklanan emisyonları ifade eder. Spor kuruluşlarının iklim envanterleri ve azaltım planları, faaliyet sınırlarının belirlenmesi ve kaynak verilerinin düzenli ölçülmesi üzerine kurulmaktadır [7]. [10].

Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), sürdürülebilirlik stratejisini altyapı ve doğal alanlar, tedarik ve kaynak yönetimi, hareketlilik, iş gücü ve iklim olmak üzere beş ilişkili alanda tanımlamaktadır. Komitenin iklim çalışmalarında kurumsal emisyonların azaltılması, Olimpiyat Oyunları’nın karbon ayak izinin hesaplanması, mevcut ve geçici tesis kullanımının artırılması ve organizasyonlardan kalan altyapı mirasının değerlendirilmesi yer almaktadır. IOC, 2030’a kadar kendi doğrudan ve dolaylı sera gazı emisyonlarını yüzde 50 azaltma hedefini açıklamıştır. Milano Cortina 2026 Kış Olimpiyat Oyunları için duyurulan uygulamalar arasında tesislerin yeniden kullanımı, temiz elektrik ve döngüsel kaynak yönetimi bulunmaktadır [8]. [9].

FIFA’nın 2026 Dünya Kupası için yayımladığı “Sustainability & Human Rights Strategy”, sürdürülebilirliği sosyal, çevresel, ekonomik ve yönetişim boyutlarında ele almaktadır. Strateji, turnuvanın hazırlık, uygulama ve kapanış sonrası raporlama süreçlerini kapsamaktadır. Organizasyona ev sahipliği yapan 16 şehrin her biri için çevresel planlar ve insan hakları planları tanımlanmış; şehirler ile stadyumların çevresel yükümlülüklerini yerine getirmesine yönelik bir koordinasyon yapısı oluşturulmuştur. FIFA’nın bu modeli, büyük ölçekli uluslararası spor organizasyonlarında iklim ve çevre unsurlarının ev sahibi şehir, tesis yönetimi ve turnuva organizatörü arasında paylaşılan bir planlama alanı olduğunu göstermektedir [11].

Avrupa Futbol Federasyonları Birliği (UEFA), “Strength through Unity” adlı Futbol Sürdürülebilirlik Stratejisi 2030’u 2026 yılında güncelleyerek hedeflerden ölçülebilir sonuçlara geçişi öne çıkarmıştır. UEFA’nın açıklamasında 2021’den itibaren sürdürülebilirlik faaliyetlerine yaklaşık 90 milyon avro yatırıldığı, üye federasyonlarda 590 projenin desteklendiği ve 600 sürdürülebilirlik uzmanından oluşan bir topluluk oluşturulduğu belirtilmiştir. UEFA ayrıca Mart 2024’te kulüpler, ligler ve federasyonlar için karbon ayak izi hesaplayıcısını hizmete sunmuştur. Araç; seyahat, satın alınan ürün ve hizmetler, tesisler ve lojistik gibi futbola özgü emisyon alanlarını incelemek üzere geliştirilmiştir [12]. [10].

Stadyumlar, spor salonları, yüzme havuzları, antrenman merkezleri ve çok amaçlı spor kompleksleri, enerji tüketimi ve iklime uyum açısından spor ekonomisinin temel fiziksel varlıklarıdır. İklimle bağlantılı tesis yönetiminde bina yalıtımı, verimli aydınlatma, iklimlendirme sistemleri, yenilenebilir elektrik tedariki, su kullanımı, yağmur suyu ve gri su uygulamaları ile atıkların ayrı toplanması gibi teknik unsurlar bulunur. Büyük spor organizasyonlarının planlama süreçleri açısından ISO 20121:2024, etkinliklerin sosyal, ekonomik ve çevresel etkilerinin yönetilmesine ilişkin uluslararası bir yönetim sistemi standardı sunmaktadır. Standardın kapsamı, spor müsabakaları dâhil farklı büyüklük ve türdeki etkinliklere uygulanabilmektedir [13]. [8].

Spor etkinliklerinde atık yönetimi, COP31’in sıfır atık ve döngüsel ekonomi gündemiyle kesişmektedir. Tek kullanımlık malzemeler, ambalajlar, yiyecek-içecek hizmetleri, tekstil ürünleri, tanıtım materyalleri ve geçici tesis ekipmanları spor organizasyonlarının malzeme akışlarını oluşturmaktadır. Malzeme kullanımının azaltılması, yeniden kullanım, ayrıştırma, geri dönüşüm, gıda kayıplarının önlenmesi ve tedarik zincirinde kaynak verimliliği, etkinliklerin çevresel yönetimi kapsamında izlenen uygulamalardır. Antalya’daki COP31 hazırlıklarında da sıfır atık yaklaşımı ve döngüsel ekonomi, konferansın belirlenmiş eylem başlıkları arasında yer almaktadır [2]. [13]. [14].

İklim değişikliği sporun yalnızca çevresel etkilerini değil, faaliyet koşullarını da değiştirmektedir. Dünya Sağlık Örgütünün 2025 tarihli “Heat, Air Pollution and Solar Ultraviolet Radiation” belgesi, spor organizasyonları ve diğer kitlesel etkinliklerde katılımcıların, çalışanların ve seyircilerin aşırı sıcak, hava kirliliği ve ultraviyole maruziyeti bakımından risklerle karşılaşabildiğini açıklamaktadır. Sıcaklık, nem, hava kalitesi ve güneş ışınımı gibi değişkenler; açık alan yarışmalarında müsabaka saatleri, dinlenme aralıkları, gölgeleme, suya erişim, sağlık hizmetleri ve acil durum planlamasıyla bağlantılıdır. COP31’de Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından duyurulan sporcu sağlığı ve sportif performans oturumları da bu başlıklarla ilişkilidir [15]. [4].

Doğal çevreye bağlı spor branşları açısından iklim değişikliği ve ekosistemlerin korunması ayrı bir faaliyet alanı oluşturmaktadır. Deniz ve kıyı sporları, dağcılık, kayak, bisiklet, koşu, kürek ve açık su sporları; su kaynakları, kar örtüsü, kıyı ekosistemleri, sıcaklık ve biyolojik çeşitlilik koşullarıyla bağlantılıdır. Birleşmiş Milletler Çevre Programı, IOC ve Uluslararası Doğayı Koruma Birliği ortaklığında geliştirilen “Sports for Nature Framework”, spor kuruluşlarının doğal yaşam alanlarına verilen zararı önlemesini, ekosistemlerin restorasyonuna katkıda bulunmasını, sürdürülebilir tedarik zincirleri geliştirmesini ve spor topluluklarını doğa koruma konusunda bilgilendirmesini esas almaktadır. COP31’in okyanuslar ve denizler ile Rio sinerjisi gündemleri, bu faaliyetlerin uluslararası çevre politikası bağlantısını oluşturmaktadır [16]. [2].

İklim politikaları spor turizmi ve etkinlik ekonomisiyle de ilişkilidir. Uluslararası müsabakalar; ulaşım, otelcilik, yeme-içme, etkinlik hizmetleri, yayıncılık, geçici istihdam ve yerel tedarik ağları üzerinden ekonomik faaliyet oluşturmaktadır. Buna karşılık uluslararası seyahat, konaklama, etkinlik altyapısı ve ziyaretçi hareketliliği, organizasyonların emisyon ve kaynak kullanım hesaplarında değerlendirilir. Antalya’nın COP31 ev sahipliği, kentteki turizm ve kongre altyapısıyla birlikte spor tesisleri, kamp merkezleri ve etkinlik hizmetlerinin iklim konularıyla aynı bölgesel ekonomi içinde yer alması bakımından kurumsal bir bağlantı oluşturmaktadır. COP31’in 18 Kasım tarihli tematik programında turizm de sosyal kalkınmayla ilişkili başlıklar arasında sayılmıştır [3]. [1].

Spor kurumlarının yeşil dönüşüm finansmanı, tesislerin yenilenmesi, verimli teknolojiler, yenilenebilir enerji, ulaşım sistemleri ve ölçüm-raporlama altyapısı için ayrılan yatırım kaynaklarını kapsamaktadır. Uluslararası spor kuruluşlarının sürdürülebilirlik stratejilerinde belirlenen performans göstergeleri, uygulama takvimi ve yıllık raporlama yöntemleri yatırımın izlenmesiyle ilişkilidir. UEFA’nın raporlama ve karbon hesaplama uygulamaları ile IOC’nin kurumsal iklim taahhütleri, spor alanında veri temelli izleme örnekleri oluşturmaktadır. COP31’in finansman, ticaret, yeşil sanayileşme ve iklim uygulama mekanizmaları konuları, spor yatırımlarının daha geniş sürdürülebilir finansman gündemiyle kesiştiği başlıklardır [12]. [10]. [8]. [2].

Türkiye’nin iklim politikaları kapsamında 2053 net sıfır emisyon hedefi ile 2035 yılına ilişkin İkinci Ulusal Katkı Beyanı öne çıkmaktadır. Resmî açıklamaya göre İkinci Ulusal Katkı Beyanı, 2035 için sera gazı emisyonlarının 643 milyon ton karbondioksit eşdeğeriyle sınırlandırılmasını ve referans senaryoya göre 466 milyon ton emisyon azaltımını hedeflemektedir. Bu hedefler ekonomi geneline yönelik olup spor kuruluşları için tek başına ayrı bir sektörel kota tanımlamamaktadır. Spor tesisleri, spor malzemesi tedariki, yerel yönetimlerin spor hizmetleri ve spor organizasyonlarının ulaşım faaliyetleri, ilgili enerji, yapılaşma, ulaşım ve atık politikalarının uygulama alanları içinde bulunmaktadır [17].

COP31 Antalya 2026 ile spor sektörü arasındaki bağlantı, uluslararası iklim hedefleri, spor kuruluşlarının gönüllü iklim taahhütleri, sürdürülebilir etkinlik ve tesis yönetimi, sporcu sağlığı, iklim risklerine uyum, döngüsel ekonomi, doğa koruma ve yeşil yatırım konuları üzerinden kurulmaktadır. COP31 öncesinde Gençlik ve Spor Bakanlığının sporcu sağlığı, sportif performans ve gençlik projelerine ilişkin duyurduğu program, bu bağlantının Türkiye’deki somut kurumsal bileşenini oluşturmaktadır. Uluslararası düzeyde UNFCCC Sports for Climate Action Framework, IOC, FIFA ve UEFA uygulamaları ise spor sektöründe emisyon ölçümü, azaltım hedefleri, paydaş iş birliği ve şeffaf raporlama için mevcut çerçeveleri ortaya koymaktadır [4]. [6]. [7]. [8]. [11]. [12].

KAYNAKÇA

[1]. UNFCCC (2026). About COP31. Konferansın yeri, tarihi, Türkiye’nin ev sahipliği, müzakere başkanlığı ve Dünya Liderler Zirvesi. https://unfccc.int/cop31/about

[2]. COP31 Türkiye (2026). COP31 Action Agenda. Konferansın on öncelikli eylem teması. https://cop31.tr/action-plan

[3]. COP31 Türkiye (2026). Programme Overview. Konferansın 9–20 Kasım 2026 tematik programı. https://cop31.tr/programme-overview

[4]. T.C. Gençlik ve Spor Bakanlığı (5 Kasım 2026). Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın İklim Değişikliği ile Mücadelesi COP31’de Tanıtılacak. Sporcu sağlığı, sportif performans, gençlik projeleri ve yurtlarda gıda israfı gündemi. https://www.gsb.gov.tr/tr/haber-detay/305230-genclik-ve-spor-bakanliginin-iklim-degisikligi-ile-mucadelesi-cop31de-tanitilacak

[5]. UNFCCC. The Paris Agreement. Paris Anlaşması’nın sıcaklık, uyum ve finansman hedefleri. https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement

[6]. UNFCCC (5 Ekim 2026). Sports for Climate Action Framework. Güncellenmiş spor sektörü iklim eylem rehberi. https://unfccc.int/documents/661064

[7]. UNFCCC (2026). Sports for Climate Action. Dört ilke, 2030 ve 2040 emisyon hedefleri ve raporlama çerçevesi. https://unfccc.int/climate-action/sectoral-engagement/sports-for-climate-action

[8]. International Olympic Committee. Sustainability: The IOC Sustainability Strategy. Olimpik hareketin sürdürülebilirlik alanları ve iklim hedefleri. https://www.olympics.com/ioc/sustainability

[9]. International Olympic Committee (2026). Milano Cortina 2026 Advances Sustainability Through Venue Reuse, Clean Energy and Circularity. Tesis kullanımı ve döngüsel kaynak uygulamaları. https://www.olympics.com/ioc/news/milano-cortina-2026-advances-sustainability-through-venue-reuse-clean-energy-and-circularity

[10]. UEFA (6 Mart 2024). UEFA Launches Groundbreaking Carbon Footprint Calculator to Drive Sustainability in European Football. Ulaşım, tedarik, tesis ve lojistik emisyonları. https://www.uefa.com/news-media/news/028b-1a5834b79232-51bb63b9c8fd-1000--uefa-launches-groundbreaking-carbon-footprint-calculator/

[11]. FIFA. FIFA World Cup 26: Sustainability & Human Rights Strategy – Strategy Overview. Organizasyonun çevresel planları ve ev sahibi şehirler. https://inside.fifa.com/tournament-organisation/world-cup-2026-sustainability-strategy/strategy

[12]. UEFA (12 Şubat 2026). From Ambition to Impact: Evolving the UEFA Sustainability Strategy. Futbol Sürdürülebilirlik Stratejisi 2030 güncellemesi ve uygulama verileri. https://www.uefa.com/news-media/news/02a2-1fe83582d328-a9ec3bfa0f3a-1000--from-ambition-to-impact-evolving-the-uefa-sustainability-strategy/

[13]. International Organization for Standardization (2024). ISO 20121:2024 – Event Sustainability Management Systems: Requirements with Guidance for Use. Etkinlik sürdürülebilirliği yönetim standardı. https://www.iso.org/standard/86389.html

[14]. Sıfır Atık Vakfı (2026). COP31 Türkiye 2026 Antalya: İklim Zirvesi Rehberi. Sıfır atık, kaynak verimliliği ve döngüsel ekonomi gündemi. https://cop.sifiratikvakfi.org/

[15]. World Health Organization (25 Aralık 2025). Heat, Air Pollution and Solar Ultraviolet Radiation: Mass Gathering-Specific Considerations and Research Gaps. Spor etkinliklerinde çevresel sağlık riskleri. https://www.who.int/publications/i/item/9789240117310

[16]. United Nations Environment Programme (16 Aralık 2022). Sports Organisations Commit to Safeguarding Nature under New Framework. Sports for Nature girişimi. https://www.unep.org/en/news-and-stories/press-release/sports-organisations-commit-safeguarding-nature-under-new-framework

[17]. T.C. İklim Değişikliği Başkanlığı (2025–2026). Minister Kurum Shares Türkiye’s Journey to Hosting the COP31. Türkiye’nin 2053 hedefi ve 2035 Ulusal Katkı Beyanı. https://www.iklim.gov.tr/en/minister-kurum-shares-turkiye-s-journey-to-hosting-the-cop31-news-4593