Tuğrul AKŞAR/15 Kasım 2010

Geçen hafta bir seminere katılmak üzere gittiğim Amerika’da seminer sonrası iki NBA maçı izleme fırsatım oldu.

Bunlardan ilki oyuncumuz Ömer Aşık’ın da forma giydiği Chicago United Center’daki Chicago Bulls- Portland Trail Blazers maçı ile  bir diğer oyuncumuz Ersan İlyasova’nın  forma giydiği Milwaukee’de Bradley Center’da Milwaukee Bucks- New Oerlans Hornets maçıydı. İlk maçı Chicago Bulls kazanırken, İlyas’ın takımı Milwaukee kendi evinde “eşek arıları”na yani New Oerlans Hornets’e yenildi. Burada bu maçların teknik, taktik analizini yapacak değilim. İzlediğim iki maçın inanılmaz atmosferi, ortamı ve profesyonelliği beni olağanüstü etkiledi. Dünyanın en çok para kazanan sporcularının ve en çok gelir elde eden basketbol liginin üzerine farlı düşüncelerimi sizlerle paylaşmak istiyorum.

Maç öncesi etkinliklerden tutun da, maç devam ederken, periyot aralarında ve maç sonlarında olağanüstü showlar izleme fırsatım oldu. Olayı sadece pon pon kızlara da indirgemiyorum. Onların görsel ziyafeti şüphesiz ki mükemmeldi ancak özellikle seyirci ile kurulan olağanüstü iletişim, insana buraya sadece maç izlemeye gelmediğini anımsatıyor. Bu etkinlikler ve görsel şölenin sonuçta paraya çevrilmesi ise olayın ayrı bir başarı hikayesi. Bugün NBA 205 ülkede  43 farklı dilde milyara yakın insan tarafından canlı izlenebiliyor ve insanların çoğu saat farkından dolayı gecenin üçü dördünde  uykusuz kalıp bu maçları izliyorsa, bu pazarlama ve satış harikasını mercek altına almak gerekiyor. Kısacası, oyuncusundan, hakeminden, statlarından, oyun esnasında çalınan müziklerden, seyirciden ve de en önemlisi maç öncesi ve esnasında yayın yapan, onu izlemekten zaman zaman maçı kaçırdığım, stadın tam ortasında tavana asılı  360 derece dev ekran televizyondan kendinizi alamıyorsunuz. Tüm bunlar basketbolun nasıl da bir gösteri endüstrisine dönüştüğünün açık göstergeleri. Bu konuyu özellikle basketbolun markalaşması ve pazarlama/satış konularındaki olağanüstü başarısının arka planında neler olduğunu, tüm dünyada en büyük gelir yaratan bu müthiş organizasyonun nasıl çalıştığını gelecek hafta sizlerle bu sütunlarda paylaşıyor olacağım.

Bugün bir pazarlama harikası olarak Amerikan Profesyonel Basketbol Ligi veya orijinal adıyla National Basketball Association’un genel tarihi, örgütsel gelişimi ve bunların sonucunda 4 milyar dolara ulaşan yıllık devasa gelirler ile yaratılan milyarlık marka değerlerinden, Türk basketbolu ve sporu açısından çıkartılacak önemli dersler olduğunu düşünüyorum.  

Önce NBA’in bugünkü duruma gelinceye kadar geçirdiği değişim, gelişim ve dönüşüm sürecine birlikte bir bakalım isterseniz.

Dünya Basketbol Zirvesinin Temelleri Atılıyor

Dünya basketbolunun zirvesini oluşturan NBA’i bugünkü bulunduğu yere getiren gelişme  bundan tam altmışdört yıl önce  6 Haziran 1946′da ilk olarak “Basketball Association of America”nın, yani BAA’nin kurulmasıyla başladı. Bugünkü "National Basketball Association" (NBA,Ulusal Basketbol Birliği) ismi ise 1949 yılında ABD'de kurulmuş bir diğer profesyonel lig olan "National Basketball League" (NBL) ile birleşmesinden sonra bu lige verildi.

Bu birleşme sonucu büyük şehirlerdeki büyük takımlar ile küçük kasaba takımlarının karışımı dengesiz bir lig oluştu. Bunda, BAA'nın ülke çapında büyük şehirlerde yaygın bir lig olması önemli bir sebepti. 1949 yılında bu iki ligin birleşmesinden dolayı 17 takımlı bir lig oluştu. BAA ve NBL’nin birleşimini ile lig 17 takımlı oldu; ancak BAA ve  NBL takımları arasında da büyük kalite farkları vardı. Büyük şehirlerin takımları, küçükleri eziyordu. Bu durum da takımların büyük şehirlere taşınmasına neden oldu. Bazıları da silindi gitti. Günümüzde, kurulduğu günden beri şehirlerini ve adını değiştirmeyen sadece 2 takım hala NBA’de oynamaya devam ediyor. Bu iki takım ligin en çok şampiyon olan takımı Boston Celtics ile ligin en zengin takımı olan New York Knicks.

ABD Ulusal Basketbol Birliği (NBA), ABD'de kurulmuş profesyonel basketbol ligi olmasına karşın, tüm dünyada en çok izlenen spor organizasyonlarından birisi olma özelliğine sahip…NBA'in resmi logosunda eski Los Angeles Lakers'lı oyuncu Jerry West'in silüeti bulunuyor.

NBA’de Kilometre Taşları

İlk Afroamerikan oyuncuların kontrat imzalamaya başladığı 1950'ler 5 kez şampiyonluk kazanan Minneapolis Lakers'ın bariz bir üstünlüğü ile geçti.

1954 yılında lig maçlarındaki mücadeleyi hızlandırmak için hücum süresi 24 saniyeye ilk kez NBA'de indirildi.

1956 yılında çaylak pivot Bill Russell'ın Boston Celtics'e transfer olmasıyla ligin görünümü birden değişti. Zaten elinde Bob Cousy gibi yıldız bir guard bulunan Celtics, ligi domine etmeye başladı ve 13 sezonda 11 şampiyonluk kazandı. 1959 yılında başka bir efsane Wilt Chamberlain NBA'de oynamaya başladı ve tüm rekorları alt üst etti. Russell ile Chamberlain'in çekişmesi halen takım sporlarında gelmiş geçmiş en ünlü çekişmelerden biri olarak kabul edilir.

Bu dönemde Lakers'ın Los Angeles'e taşınması ve bazı yeni takım eklemeleri ile ligin güç dengesi biraz oturmaya başladı.

1967 yılında ABA uzun adıyla "American Basketball Association" isimli başka bir lig kurulması ile ligin geleceği bir kez daha tehlikeye girdi. Çünkü ABA’de şov daha ön plandaydı ve seyir zevki yüksek maçlar oynanıyordu. Ayrıca 3 sayılık atış kuralı da ABA patentli bir kuraldı. Ancak daha sonra, New York Knicks, Denver Nuggets, Indiana Pacers ve San Antonio Spurs gibi bugün NBA'de mücadele eden takımları da içeren bu lig 1976'da NBA ile birleştirildi. Bu katılım sonucunda ligdeki takım sayısı 22 olurken, 1979 yılında da ABA’deki 3 sayılık atışlar NBA’de yürürlüğe girdi. 1989 yılında ise takım sayısı 27′ye çıkartıldı.

Bu dönemde NBA'in Kareem Abduljabbar, Oscar Robertson gibi oyuncuları kendi bünyesine katabilmesi belki de NBA'in bu rekabetten üstün çıkmasını sağladı.

Bu yıllardaki lig için bir diğer önemli olay ise lige katılan yeni oyuncular Larry Bird ve Magic Johnson idi. Bu iki oyuncu hem lige yeni bir rekabet katmış hem de pek çok yeni izleyiciyi tribünlere çekmişti. Bu dönemde Bird, Celtics’in; Magic Johnson ise Lakers’ın kadrosuna dahil oldu ve bu oyuncular sayesinde Celtics 3, Lakers ise 5 şampiyonluk kazandı. 1989 yılında ligdeki takım sayısı NBA yönetimince  27'ye çıkarıldı.

1980'ler bu şekilde geçtikten sonra 1985 yılında Michael Jordan'ın lige girmesi ile NBA yepyeni bir görünüm kazandı ve 1990'lar Chicago Bulls'un etkinliğinde geçdi. Bulls Jordan'ın önderliğinde 6 şampiyonluk kazandı.

1990'larla birlikte NBA dünya çapında en çok tanınan ve izlenilen bir lig konuma ulaştı. 1995 yılında ABD dışında Kanada'da Toronto Raptors ve Vancouver Grizzlies takımları kuruldu ve takım sayısı 29 oldu. 1992 yılında Rüya Takım (Dream Team) adıyla ilk defa NBA'in profesyonel oyuncuları Barselona'daki olimpiyatlara katıldı. Michael Jordan, Larry Bird ve Magic Johnson'lı ABD milli takımı her maçını farklı kazanarak Olimpiyat altın madalyası kazandı.

Uzun süre yabancı oyuncu almakta tereddüt eden takımlar bu dönemde Dražen Petrović, Vlade Divac gibi oyuncuların başarılı olmasıyla tüm dünyadaki ligleri taramaya ve yetenekli oyuncuları bünyelerine katmaya başladılar. 1994 yılında NBA'de MVP ödülünü Nijeryalı Hakeem Olajuwon kazandı. 2002 yılında İspanya vatandaşı Pau Gasol yılın çaylak oyuncusu ödülünü kazandı. Yine 2002 yılında Çin'li Yao Ming NBA Draftı'nda ilk sıradan seçildi.

1996 yılında bayanlar ligi "Women's National Basketball Association" (WNBA), 2002 yılında ise genç oyuncuların gelişmesi için rezerv lig konumunda "NBA Development League" kuruldu.

2004 senesinde daha önce Hornets takımına ev sahipliği yapan Charlotte'da Bobcats takımı kuruldu ve takım sayısı 30'a yükseldi. 2007'de Alman oyuncu Dirk Nowitzki NBA normal sezon MVP'si oldu. Aynı sene içinde lige 1. sıradan bir İtalyan, Andrea Bangniani seçildi ve NBA finallerinin MVP'si de bir Fransız, Tony Parker oldu.

2007 de ise NBA'in globalleşmesi sonucunda 50'den fazla uluslararası oyuncu, NBA takımların da oynuyor. Ayrıca Toronto Raptors ilk defa bir NBA takımına Avrupalı bir genel menajer getirerek, bir ilke imza attı.

MBA’de Son 21 Yılın Şampiyonları

1989’dan itibaren NBA’de şampiyon olan takımlar aşağıda görülüyor. Parantez içindeki sayılar, o kulübün kaçıncı şampiyonluğunu gösteriyor.

• 1988-1989 : Detroit Pistons (1)
• 1989-1990 : Detroit Pistons (2)
• 1990-1991 : Chicago Bulls (1)
• 1991-1992 : Chicago Bulls (2)
• 1992-1993 : Chicago Bulls (3)
• 1993-1994 : Houston Rockets (1)
• 1994-1995 : Houston Rockets (2)
• 1995-1996 : Chicago Bulls (4)
• 1996-1997 : Chicago Bulls (5)
• 1997-1998 : Chicago Bulls (6)
• 1998-1999 : San Antonio Spurs (1)
• 1999-2000 : Los Angeles Lakers (12)
• 2000-2001 : Los Angeles Lakers (13)
• 2001-2002 : Los Angeles Lakers (14)
• 2002-2003 : San Antonio Spurs (2)
• 2003-2004 : Detroit Pistons (3)
• 2004-2005 : San Antonio Spurs (3)
• 2005-2006 : Miami Heat (1)
• 2006-2007 : San Antonio Spurs (4)
• 2007-2008 : Boston Celtics (17)
• 2008-2009 : Los Angeles Lakers (15)
• 2009-2010 : Los Angeles Lakers (16)

2010-11 Sezonu Takımlar

Şampiyonluklar [değiştir]

En Fazla  Şampiyonluk Kazanan Koç

NBA şampiyonu unvanını 11 şampiyonlukla en çok Phil Jackson kazandı. Ardından 9 şampiyonlukla Red Auerbach, 5 şampiyonlukla John Kundla ve Pat Riley geliyor. Ayrıca, sadece üç antrenör değişik takımlarla şampiyon oldu : Chicago Bulls ve Los Angeles Lakers'le Phil Jackson ; Los Angeles Lakers ve Miami Heat'le Pat Riley ; Saint-Louis Hawks ve Philadelphia 76ers'le Alex Hannum.

NBA’i Bir Show Business’a  Dönüştüren Adam:  David Stern

NBA’deki en temel dönüm noktalarından belki de en önemlisi 1984 yılında David Stern’in NBA Başkanı olarak göreve gelmesidir. Aslında NBA’yi Stern öncesi ve sonrası olarak iki ayrı dönemde değerlendirebiliriz. Özellikle Stern öncesi dönemde lig bir türlü küreselleşememiş, son derece sınırlı gelir kaynaklarıyla, oyuncuların ücret ödemeleri dahil çoğu giderleri karşılamakta zorlanıyor, lig oyuncuları arasında disiplinsizlik had safhada, yeterli sponsor bulunamadığı için Avrupa ve diğer ülkelerden oyuncu transferleri çok fazla yapılamıyor, ciddi kalite eksikliği var ve ligin yayın hakları çok küçük tutarlara satılıyor ancak dünya genelinde yayın söz konusu değil, kısacası çöküş döneminde olan bir lig ile karşı karşıyayız. Ligin kalitesi ve lige olan ilgi yok denecek kadar azdı. Öyle ki 1981 NBA Finalleri, kendisini canlı yayınlamak isteyen bir kanal bulamamış ve final karşılaşmaları gece yarısı banttan yayınlanmıştı.

Stern’in yarattığı NBA, sadece bir spor aktivitesi değil, tamamen bir marka olmak üzerinedir. David Stern önce sahadaki oyunculardan başlayıp ligin görünümünü tepeden tırnağa değiştiren kişidir. Lig bugün, buralarda ise Stern’in payı büyüktür.

Stern’in olaylara çok çabuk müdahele edebilmesi, yanlışlıklara karşı gerekli önlemleri hızla alabilmesi, yaptığı yenilik ve kural değişiklikleriyle izlenilirliği ve heyecanı artıracak yeni uygulamaları cesurca karar verebilmesi NBA’yi daha izlenir hale getirdi.

David Stern, 22 Eylül 1942 New York City doğumlu.  Yahudi bir aileden geliyor.  New Jersey'de büyüdü ve Teaneck Lisesi’ni bitirdikten sonra, 1966 yılında Columbia Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu.

1978 yılında NBA'e  Genel Danışman, 1980’de  de  NBA Genel Müdür Yardımcısı oldu. Bu dönemde en dikkat çekici uygulaması NBA Oyuncuları Derneği aracılığıyla ligde oynayan bazı oyunculara uyuşturucu testi uygulamasını başlatmasıdır. Çünkü o yıllarda NBA’deki en önemli problemlerden birisi oyuncular arasında yaygın uyuşturucu kullanımıydı. Kendi ifadesiyle de bu uygulamaya başladığında en çok sevilen ve popüler olan oyuncuların bile uyuşturucu testlerinin pozitif çıkması onu çok üzmüştü.

1 Şubat 1984 tarihinde, Stern, NBA dördüncü Komiseri oldu. Michael Jordan, Hakeem Olajuwon, Charles Barkley ve John Stockton gibi efsanelerin ligde mücadele etmelerine olanak sağladı ve bu dönem  (1984-1985) NBA'in aynı zamanda en büyük dört superstarın aynı ligde mücadele ettiği bir dönem oldu.

Yıldıza Dayalı Model NBA’yi Daha Çok Popüler Yaptı

Özellikle Michael Jordan gelişi, NBA için ticari bir lütuf oldu. İzlenilirliğin ve buna bağlı olarak parasallaşmanın belki de en önemli kilometre taşlarından birisini  Michael Jordan gelişi oluşturuyor. Bu yeni dönemle birlikte, onun oyun için yaptığı özel yetenek ve beceri  gösterileri, önde gelen diğer iki basketbol yıldızı 1980'lerin Larry Bird ve Magic Johnson efsanelerinin daha da pekişmesine olanak sağladı.  Ve bu sinerji bu ulusal lige sponsorların daha fazla önem vermesine neden oldu. Belki de Stern ile bu ulusal lig, uluslar arası bir kimliğe bürünmeye başladı.. İlk olarak Nike, ayakkabı sözleşmeleriyle lige adım attı. Nike ile birlikte NBA’de popülerlik ve kar yeni zirvelere yol aldı. 2004 yılına gelindiğinde, Stern NBA’e bayilik sistemi getirerek, NBA ürünlerinin tüm dünyada pazarlanıp satılmasına yönelik bayii sayısını 30’a kadar çıkarttı. İlk işlerinden birisi Kanada’ya yeni bayilikler vermek ve oyunu tüm dünyaya satmak, bu amaçla televizyonla yeni kontratlar imzalamak oldu. Stern NBA’in geleceğini Amerika dışında, televizyonlarda olacağını daha önceden görmüştü ve buna uygun adımlar attı.

Michael Jordan
Stern ayrıca NBA’in yanı sıra WNBA, profesyonel bayan basketbol liginin de oluşturulmasına öncülük yaptı.

Stern'in bu uygulamaları NBA’i tüm dünyada eşi benzeri görülmemiş bir uluslararasılaşmaya taşıdı. Bugün NBA şimdi Amerika Birleşik Devletleri dışında, 43 farklı dilde, dünya çapında 205 ülke televizyonundan insanlarla buluşuyor. Bu sihirli oyunu milyarlarca insan aynı zamanda izliyor. Kısacası Stern’in akıl dolu hamleleri ve televizyon NBA karakterinin küreselleşmesine ve tam anlamıyla bir show business olmasında önemli bir rol oynadı.

Ücret Tavanı Uygulamasıyla Dengede Rekabet Sağlandı!

Stern’in ikinci önemli uygulaması ise NBA’in ilk sezonunda yani 1946-47 sezonunda kullanılmış fakat daha sonra rafa kaldırılmış olan Ücret Tavanı (Salary Cap) uygulamasını 1984-85 sezonunda tekrar uygulamaya aldırtmasıdır. Bu uygulamayla, ligde mücadele eden takımlar arasında güçlü olanlara karşı güçsüz takımları korumaya yönelik, tamamen korumacı ve eşitlikten yana bir sistem yeniden uygulamaya alındı. Bu sisteme göre Ücret tavanı NBA’de bir takımın oyuncularına ödeyebileceği para miktarına koyulan sınırı ifade ediyor. Bu uygulamayla ligdeki rekabetçi ortamı korumak ve mali açıdan güçlü olan takımların bu güçlerini kullanmak suretiyle diğer takımları ezmelerini önlemek temel amacı oluşturuyor.  Aslında MBA’yi NBA yapan bu sistemdir.  Bu sisteme göre her takımın tüm oyuncularına senede verecekleri maksimum ücret bellidir.  Bir üst sınır bulunuyor. Sanılanın aksine oldukça adil ve uygulanabilir bir sistemdir. Oyunculara ödenecek ücret her yıl NBA’in  tüm gelirinin %51'lik kısmının takım sayısına bölünmesi ile hesaplanıyor. Ancak şunu da beliertmeliyim ki, Ücret tavanı (Salary cap), “Draft sistemiyle” bir bütün olarak ele alınmalıdır.

NBA’de gelirler, en iyi-en kötü, en zengin-en fakir kulüp ayırımı yapılmadan eşit şekilde paylaştırılıyor.

Bu iki uygulama Stern’in NBA’daki yerini daha da sağlamlaştırdı ve pekiştirdi. Bu nedenle organizasyon adil bir gelir dağılımı temelinde, dengede rekabeti sağlayarak yıllık 4 milyar dolara yakın bir parasal gelir yaratabildi.

Gelecek hafta bu sütunlarda NBA’in 25 Yıl Boyunca nasıl markalaşıp, dünyanın en önemli ve en fazla parasal gelir yaratan bir organizasyonu olabildiği üzerinde durmaya çalışacağım. Bu vesileyle tüm okurlarımın kurban bayramlarını da kutluyorum. Gelecek hafta görüşmek üzere…{jcomments on}

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş