Küresel Futbol Ekosistemini Korumak ve Değer Yaratmak
Futbol ekonomisinin sürdürülebilirliği, gelirleri büyütürken bu gelirleri mümkün kılan üretim yapısını da güçlendirmeye bağlıdır. Oyuncuların emeği, kulüplerin yatırımları ve yerel yetiştirme sistemleri korunmadan uluslararası turnuvaların değerini kalıcı biçimde artırmak güçleşmektedir.. FIFPRO Europe, Player IQ ve Football Benchmark’ın araştırması değer üretimi, gelir paylaşımı ve yönetişim arasındaki ilişkiyi değerlendirmektedir. [1, 2].
Küresel emek ve Avrupa’daki istihdam ağı:
FIFPRO Europe, Player IQ ve Football Benchmark’ın araştırmasına göre 2026 Dünya Kupası’nda Avrupa kulüplerinde çalışan 856 oyuncu bulunuyor. Bu oyuncular, turnuvanın toplam tahmini oyuncu piyasa değerinin yüzde 94’ünü oluşturuyor. Avrupa’da çalışanların 451’i Avrupa dışı ülkelerin vatandaşı; bu grubun turnuvanın toplam oyuncu değerindeki payı yüzde 33. Dolayısıyla Avrupa’nın istihdam merkezi olması, futbol yeteneğinin yalnızca Avrupa’da üretildiği anlamına gelmemektedir [1].
Rapor, Avrupa kulüplerinden gelen oyuncuların toplam değerini yaklaşık 16,9 milyar euro, turnuvanın bütün oyuncularının değerini ise yaklaşık 18 milyar euro olarak veriyor. Beş büyük Avrupa liginin toplam oyuncu değerindeki payı yüzde 83; bütün oyuncu değerinin yüzde 60’ı Avrupa’daki 20 kulüpte yoğunlaşmaktadır [2, s. 4–6].
Bulgular, öncelikle oyuncu istihdamının ve tahmini değerlerinin nerede yoğunlaştığını göstermektedir
Rapordaki sayılardan hesaplandığında Avrupa’da çalışan oyuncu sayısı yüzde 41,0, bu oyuncuların toplam tahmini değeri yüzde 28,2 artmıştır. Avrupa dışı ülkelerin vatandaşı olup Avrupa’da çalışan oyuncuların sayısındaki artış yüzde 64,6’dır. Ancak turnuva 32 takımdan 48 takıma genişlediği için bu artışlar tek başına Avrupa’nın rekabet gücünün yükseldiğini kanıtlamaz. Mutlak büyüklük ile turnuva içindeki pay birlikte okunmalıdır [2, s. 5–7;].
Avrupa’da çalışan 451 Avrupa dışı oyuncunun 188’i CAF, 81’i CONMEBOL, 74’ü AFC, 94’ü CONCACAF ve 14’ü OFC üyesi ülkeleri temsil etmektedir. Bu dağılım, istihdamın gerçekleştiği yer ile oyuncuların temsil ettiği futbol coğrafyasının farklı olduğunu somutlaştırıyor. Avrupa’daki kulüp yatırımları küresel yetenek akışından beslenirken, bu oyuncular millî takımları üzerinden kendi bölgelerinin rekabet kapasitesine katkı sağlamaktadır [2, s. 7].
Sermayenin uluslararasılaşması:
Rapor, 2025/26 sezonunda beş büyük lig kulüplerinin yaklaşık yüzde 40’ında Avrupa dışı çoğunluk hissedarı bulunduğunu belirtiyor. Azınlık payları da dikkate alındığında Avrupa dışı yatırımcı varlığı yaklaşık yüzde 50’ye ulaşıyor. Ayrıca 2025’te Avrupa genelinde Avrupa dışı yatırımcıları içeren 25’ten fazla çoğunluk hissesi işlemi kaydedildiği; bunların 10’unun birinci liglerde gerçekleştiği aktarılıyor. Buradaki oranlar yatırım tutarını değil, kulüp sahipliğinin yaygınlığını göstermektedir [2, s. 8, 12].
Değerin paylaşılması ve dayanışma
Araştırmada, katılımcı federasyonlara ödül olarak dağıtılan tutarın Dünya Kupası gelirlerine oranının 2006’da tahmini yüzde 10,5 iken 2026’da yaklaşık yüzde 7,7 olduğu belirtiliyor. Bu, 2,8 yüzde puanlık düşüştür; ödüllerin mutlak tutarının azaldığını göstermez. Rapor da nominal dağıtımlar artarken gelirden alınan payın gerilediğini vurgulamaktadır [2, s. 10].
Sportif başarı ile yayın talebi arasındaki ilişki:
Rapora göre toplam oyuncu değerinin yüzde 57’si, sekizi Avrupa’dan olan 10 millî takımda toplanıyor. Son beş Dünya Kupası’nda Avrupa takımları katılımcıların ortalama yüzde 39’unu oluştururken çeyrek finalistlerin yüzde 60’ını, yarı finalistlerin ve finalistlerin yüzde 70’ini oluşturuyor. Bu veriler, kulüplerin istihdam coğrafyasından farklı olarak millî takımların sportif sonuçlarını ölçüyor [2, s. 9, 12].
Yayın pazarında ise ABD’de en çok izlenen 25 İngilizce Dünya Kupası yayınının yüzde 72’sinde en az bir Avrupa takımı bulunduğu ve Avrupa’nın en büyük altı pazarından 1 milyar dolar yayın geliri elde edildiği aktarılıyor [2, s. 9].
Dayanışmayı değerlendirmek için doğru ölçütler:
Raporda FIFA Forward’ın 2016–2025 dönemindeki desteği Turks ve Caicos Adaları için 18,5 milyon dolar, İtalya için 16,3 milyon dolar olarak veriliyor. Bu örnek, kalkınma desteğinin yalnızca nüfusa veya sportif başarıya göre dağıtılmadığını gösteriyor. Ancak iki ülkenin karşılaştırılması, tek başına adaletsiz dağıtım sonucuna varmak için yeterli değildir; ihtiyaç, proje niteliği, eş finansman ve uygulama sonuçları da incelenmelidir [2, s. 10].
Yönetişimde temsil ve hesap verebilirlik:
FIFPRO Europe, FIFA Forward Enterprise önerisinin geri çekildiğini belirtiyor; buna rağmen tek taraflı karar alınmasına imkân veren yönetişim sorununun sürdüğünü savunuyor. Kurum, FIFA Konseyi’nin yürütmeye ilişkin karar işlevinin bağımsız incelenmesini ve oyuncu, kulüp ve liglerin üye federasyonlarla birlikte karar süreçlerine resmen katılmasını istiyor. Bu eleştiri, FIFPRO Europe’un kurumsal değerlendirmesidir [1].
FIFA’nın 10 Haziran 2026 tarihli açıklaması ise mevcut iş birliği zeminini gösteriyor. FIFA ile FIFPRO arasındaki mutabakat, 31 Aralık 2031’e kadar geçerli bir çerçeve ve Küresel Sosyal Diyalog Platformu öngörüyor. Açıklamada transfer düzenlemeleri ile oyuncu sağlığı ve çalışma güvenliği standartlarında ortak mutabakat yaklaşımı benimseniyor. Oyuncuları ilgilendiren konularda FIFPRO’ya FIFA Konseyi’nde konuşma hakkına sahip gözlemci temsili de tanımlanıyor. Bu statü, oy hakkıyla aynı değildir [3].
Haziran ayındaki iş birliği çerçevesi ile eylül ayındaki reform çağrısı birlikte değerlendirildiğinde, asıl ölçütün temsilin uygulamadaki etkisi olduğu görülür. Paydaşların görüşlerinin alınması, kararları etkileyebildikleri anlamına gelmeyebilir. Yetki sınırlarının, karar gerekçelerinin ve denetim sonuçlarının açıklanması; katılımın somut bir hesap verebilirlik mekanizmasına dönüşmesini sağlayabilir.
Verilerin yönetişim açısından anlamı:
Oyuncu değerinin yüzde 60’ının 20 kulüpte yoğunlaşması, büyük kulüplerin sistem üzerindeki etkisini görünür kılıyor. Bununla birlikte ekonomik ağırlık, yönetim yetkisinin aynı kulüplerde toplanmasını zorunlu kılmaz. Tasarlanacak temsil modeli; oyuncuların, küçük liglerin ve yetiştirici kulüplerin çıkarlarını da korumalıdır. Araştırmanın Avrupa’daki istihdamı merkeze alan yaklaşımı, diğer bölgelerdeki yetiştirme emeğini veya futbolun toplumsal değerini tam olarak ölçen bir çerçeve değildir [2, s. 4–7, 11–12;].
Değer yaratmanın uzun vadeli koşulları:
Bu bulgulardan hareketle futbol yönetimleri, yeni gelir projelerini oyuncuların çalışma koşulları, yerel liglerin devamlılığı ve yetiştirme yatırımları üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendirmelidir. Ticari büyümenin maliyetlerini başka paydaşlara aktaran bir model, kısa vadede gelir yaratırken gelecekteki üretim kapasitesini zayıflatabilir.
Küresel futbol ekosistemini korumak, değeri üretenlerin gelişme imkânlarını ve karar süreçlerindeki yerini güçlendirmektir. Kalıcı değer; nitelikli oyuncu gelişimi, öngörülebilir kurallar ve sonuçları izlenebilen gelir paylaşımıyla oluşturulabilir. Futbolun ekonomik başarısı, bugün ne kadar kazandığı kadar yarının oyununa ne kadar yatırım yaptığıyla da değerlendirilmelidir.
Yönetişimde temsil ve hesap verebilirlik:
FIFPRO Europe, FIFA Forward Enterprise önerisinin geri çekildiğini belirtiyor; buna rağmen tek taraflı karar alınmasına imkân veren yönetişim sorununun sürdüğünü savunuyor. Kurum, FIFA Konseyi’nin yürütmeye ilişkin karar işlevinin bağımsız incelenmesini ve oyuncu, kulüp ve liglerin üye federasyonlarla birlikte karar süreçlerine resmen katılmasını istiyor. Bu eleştiri, FIFPRO Europe’un kurumsal değerlendirmesidir. [1]
FIFA’nın 10 Haziran 2026 tarihli açıklaması ise mevcut iş birliği zeminini gösteriyor. FIFA ile FIFPRO arasındaki mutabakat, 31 Aralık 2031’e kadar geçerli bir çerçeve ve Küresel Sosyal Diyalog Platformu öngörüyor. Açıklamada transfer düzenlemeleri ile oyuncu sağlığı ve çalışma güvenliği standartlarında ortak mutabakat yaklaşımı benimseniyor. Oyuncuları ilgilendiren konularda FIFPRO’ya FIFA Konseyi’nde konuşma hakkına sahip gözlemci temsili de tanımlanıyor. Bu statü, oy hakkıyla aynı değildir [3].
Haziran ayındaki iş birliği çerçevesi ile eylül ayındaki reform çağrısı birlikte değerlendirildiğinde, asıl ölçütün temsilin uygulamadaki etkisi olduğu görülür. Paydaşların görüşlerinin alınması, kararları etkileyebildikleri anlamına gelmeyebilir. Yetki sınırlarının, karar gerekçelerinin ve denetim sonuçlarının açıklanması; katılımın somut bir hesap verebilirlik mekanizmasına dönüşmesini sağlayabilir.
Verilerin yönetişim açısından anlamı:
Oyuncu değerinin yüzde 60’ının 20 kulüpte yoğunlaşması, büyük kulüplerin sistem üzerindeki etkisini görünür kılıyor. Bununla birlikte ekonomik ağırlık, yönetim yetkisinin aynı kulüplerde toplanmasını zorunlu kılmaz. Tasarlanacak temsil modeli; oyuncuların, küçük liglerin ve yetiştirici kulüplerin çıkarlarını da korumalıdır. Araştırmanın Avrupa’daki istihdamı merkeze alan yaklaşımı, diğer bölgelerdeki yetiştirme emeğini veya futbolun toplumsal değerini tam olarak ölçen bir çerçeve değildir. [2, s. 4–7, 11–12 ].
Değer yaratmanın uzun vadeli koşulları:
Bu bulgulardan hareketle futbol yönetimleri, yeni gelir projelerini oyuncuların çalışma koşulları, yerel liglerin devamlılığı ve yetiştirme yatırımları üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendirmelidir. Ticari büyümenin maliyetlerini başka paydaşlara aktaran bir model, kısa vadede gelir yaratırken gelecekteki üretim kapasitesini zayıflatabilir.
Küresel futbol ekosistemini korumak, değeri üretenlerin gelişme imkânlarını ve karar süreçlerindeki yerini güçlendirmektir. Kalıcı değer; nitelikli oyuncu gelişimi, öngörülebilir kurallar ve sonuçları izlenebilen gelir paylaşımıyla oluşturulabilir. Futbolun ekonomik başarısı, bugün ne kadar kazandığı kadar yarının oyununa ne kadar yatırım yaptığıyla da değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
[1] FIFPRO Europe (14 Eylül 2026). Yeni analizin tanıtımı: futbolun küresel ekonomisinin altyapısını korumak. https://www.fifpro.org/en/articles/2026/09/fifpro-europe-launches-new-analysis-protecting-the-infrastructure-behind-football-s-global-economy
[2] FIFPRO Europe, Player IQ ve Football Benchmark (2026). Protecting the Global Player Workforce. Araştırma raporu, s. 4–12.
[3] FIFA (10 Haziran 2026). FIFA ve FIFPRO arasında iş birliği ve oyuncu temsiline ilişkin mutabakat duyurusu. https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifpro-landmark-agreement-collaboration-player-representation-global-football-governance
Yorumlar