Futbolu Birleştirmek İçin FIFA Reform Yapmalı

Bundesliga, LALIGA, Lega Calcio Serie A ve Premier League ortak açıklaması [1]

Dünya Kupası sporumuzun zirvesi olabilir; ancak futbolun temelleri, dünyanın dört bir yanındaki özverili oyuncular, taraftarlar, kulüpler ve ligler tarafından, her hafta dolup taşan stadyumlarda ve yerel topluluklarda ayakta tutulmaktadır.

Futbolun köklü temelleri, son yıllarda temel bir yönetişim sorunu nedeniyle tehdit altındadır. FIFA Başkanı, futbolu sömürücü fikirlere karşı korumak yerine bu fikirleri etkin biçimde desteklemiştir. Futbolun paydaşları sonunda FIFA Forward Enterprise (FFE) planının geri çekilmesini sağlamış olsa da FFE’yi ortaya çıkaran koşullar varlığını sürdürmektedir.

FIFA Başkanı artık reform ihtiyacını kabul etmiştir. Ancak FFE’nin ardından yalnızca yüzeysel süreç değişikliklerinin değerlendirilmesi yeterli değildir. Bireysel disiplin dosyalarının siyasi müdahaleden açıkça korunduğuna duyulan güven de dâhil olmak üzere, FIFA içinde tüzüksel yetki sınırlarının yeniden net biçimde tesis edilmesi için köklü bir yönetişim reformu zorunludur.

FIFA’nın geleceği, futbolu önemseyen herkes için önemlidir; çünkü temelleri zayıflatılan bir spor küresel ölçekte gelişemez.

FIFA’nın yönetişim sorunu, tek bir kişinin rolünün çok ötesine uzanmaktadır. Daha geniş kapsamlı soru, FIFA Başkanı’nın, etkilenen paydaşların onayını da içeren etkili denge ve denetim mekanizmaları olmaksızın, böylesine büyük düzenleyici, ticari ve siyasi gücü aynı anda kullanıp kullanmaması gerektiğidir. On yılı aşkın süre önce, üst düzey futbol yöneticilerinin karıştığı ceza yargılamalarının ardından FIFA’nın kendi reform süreci bu sorunları ele almayı amaçlamıştı. Buna rağmen futbol, bir kez daha FIFA tarihindeki en büyük yetki kötüye kullanımlarından birine maruz kalmıştır.

Avrupa Ligleri (European Leagues) ve Dünya Ligler Birliği’nin (World Leagues Association) kurucu üyeleri olarak birlikte sesimizi yükseltiyoruz; çünkü FIFA’nın durmaksızın genişleme politikasının herkesi nasıl etkilediğini biliyoruz. Her birimiz, sporumuzun tabanını ulusal ve uluslararası elit müsabakalarla buluşturan profesyonel bir sistemin sorumluluğunu taşıyoruz. Dünya genelindeki ulusal futbol ligleri, milyonlarca insanı bir araya getirerek büyük bir toplumsal ve ekonomik etki yaratmaktadır: sektörleri desteklemekte, istihdam oluşturmakta, taban futbolunun gelişimine yatırım yapmakta ve aynı zamanda toplumlarımıza önemli vergi gelirleri sağlamaktadır.

Dünyadaki profesyonel futbolcuların yaklaşık yüzde biri FIFA Dünya Kupası’na katılırken, ulusal liglere ara verildiğinde geriye kalan oyuncular ve kulüpleri müsabaka yapamaz hâle gelmektedir. Buna karşın FIFA, bizi doğrudan etkileyen önemli kararları tek taraflı olarak alırken — örneğin Uluslararası Maç Takvimi’ni (IMC) genişletirken ve ulusal müsabakalara ara verilmesi gereken süreleri uzatırken — bu kararlardan en çok etkilenen paydaşlar karar alma sürecine anlamlı biçimde dâhil edilmemektedir. Denetlenmeyen düzenleyici, ticari ve siyasi gücü tek bir makamda toplayan, etkilenen paydaşları ise yalnızca danışman konumuna indirgeyen bir FIFA yönetişim modeli, amacına uygun değildir.

Son yıllarda uluslararası içtihat aynı noktayı sürekli vurgulamaktadır: sporun yönetim organları oyunumuzu düzenleyebilir, ancak yetkileri sınırsız değildir. FIFA müsabakalar düzenlemek istediğinde, bu durumun doğasında bulunan çıkar çatışmasını da şeffaf, nesnel, ayrımcı olmayan ve ölçülü; kapsayıcı biçimde kabul edilmiş ve etkili bağımsız denetime tabi kurallar ve ölçütler aracılığıyla etkisiz hâle getirmelidir.

Liglerin Ekim 2024’te Uluslararası Maç Takvimi konusunda Avrupa Komisyonu’na yaptığı şikâyet, kusurlu bir yönetişim çerçevesinin sonucudur. Bu çerçevede FIFA, bütün paydaşları etkileyen ulusal müsabakaların ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliği üzerindeki sonuçları dikkate almadan, düzenleme yetkisini kendi ticari hedeflerini ilerletmek için kullanabilmektedir.

1. Etkilenen paydaşlara karar alma süreçlerinde gerçek bir rol verilmeli

FIFA; ulusal federasyonlar, ligler, kulüpler ve kadın ve erkek futbolundaki oyuncular dâhil olmak üzere temel paydaşları temsil eden daimi bir organ oluşturmalıdır. Bu yeni organ, yeni girişimler hakkında eksiksiz biçimde bilgilendirilmeli ve FIFA’nın karar alma sürecinde anlamlı bir role sahip olmalıdır. Diğer konuların yanı sıra takvim, istihdam, müsabakalar ve futbolun temel varlıklarına ilişkin kararlarda, karardan doğrudan etkilenen paydaş gruplarının onayı zorunlu olmalıdır.

2. Kanıta dayalı karar alma sağlanmalı

FIFA’nın her önemli önerisi; açıkça tanımlanmış bir gerekçeye, destekleyici kanıtlara ve herhangi bir karar alınmadan önce yayımlanmış bağımsız bir değerlendirmeye dayanmalıdır. Bu değerlendirme oyuncuları, kulüpleri, ligleri ve taraftarları kapsamalı; bütün paydaşlar ve futbolun gelişimi üzerindeki etkileri incelemelidir. Farklı seçenekler ayrıntılı biçimde değerlendirilmeli ve nihai kararlarla birlikte gerekçeler de yayımlanmalıdır.

3. FIFA’nın düzenleyici rolü ticari işlevinden korunmalı

FIFA’nın futbolun düzenleyicisi ve koruyucusu olarak üstlendiği rol, küresel müsabaka organizatörü sıfatıyla yürüttüğü ticari işlevden; güveni, meşruiyeti ve hesap verebilirliği koruyacak güçlü kurumsal güvencelerle ayrıştırılarak korunmalıdır. Etik, mali denetim ve seçim organlarının atamaları, bütçeleri ve yetkileri, FIFA yönetiminden ve başkanlık makamından gerçekten bağımsız olmalıdır. Bu reformlar, Dünya Kupası da dâhil olmak üzere FIFA’nın temel müsabaka haklarının bütün futbol camiası adına emanet olarak korunmasını sağlayacaktır.

İleriye Dönük Adımlar

Sporumuz açısından bu kritik dönemde, FIFA başkan adaylarını bu ilkeleri benimsemeye ve bir sonraki başkanlık döneminin ilk 100 günü içinde, üye federasyonları ve daha geniş futbol camiasını temsil eden, bağımsız bir başkanın yöneteceği bir Yönetişim Kongresi toplamaya davet ediyoruz. Bu kongre, altı ay içinde kamuoyuna açık bir rapor sunmakla görevlendirilmelidir.

FIFA başkanlığına aday olan herkes kendi reform programını yayımlamalı, programının içeriğini tartışmaya açmalı ve adil seçim kurallarına uymalıdır. FIFA’nın mali, hukuki, iletişim ve pazarlama kaynakları ile futbolu geliştirme fonları kesinlikle tarafsız kalmalı ve hiçbir adaya seçim avantajı sağlamamalıdır.

Her kıtadan konfederasyonları, ulusal federasyonları, ligleri, kulüpleri, futbolcu sendikalarını, taraftar gruplarını ve kamu otoritelerini bu ilkeleri destekleyerek bu ortak çabaya katılmaya davet ediyoruz.

Şimdi yalnızca FIFA’yı kimin yöneteceğine değil, FIFA’nın nasıl yönetilmesi gerektiğine de karar verme zamanıdır. Liglerin bu süreçte üstleneceği kritik bir rol vardır ve her ligin sesinin duyulmasını sağlamak istiyoruz.

Futbolun, FIFA’nın güçlü bir kurum olmasına ihtiyacı vardır. Ancak güç, hesap verebilirlikle dengelenmelidir. FIFA’nın otoritesi ancak sorumluluğu paylaşmasından, denetimi kabul etmesinden ve güven kazanmasından doğabilir.

İmzalayanlar

Marc Lenz — İcra Kurulu Başkanı (CEO), Bundesliga

Javier Tebas — Başkan, LALIGA

Luigi De Siervo — İcra Kurulu Başkanı (CEO), Lega Calcio Serie A

Richard Masters — İcra Kurulu Başkanı, Premier League

Kaynak

[1] Bundesliga, LALIGA, Lega Calcio Serie A ve Premier League. “To Unify the Game, FIFA Must Reform.” Ortak açıklama