Avrupa Futbol Şampiyonası

Avrupa futbolunun yönetici kuruluşu olan UEFA (Union European Football Association-Avrupa Futbol Federasyonları Birliği)

uluslararası futbol maçlarını ve turnuvalarını Avrupa Kıtası’nda düzenleyen en yetkili organdır.15 Haziran 1954 tarihinde İsviçre’de kurulduğu zaman 25 üye ulusal federasyonu bulunan UEFA’nın, bugün 53 üyesi bulunmaktadır.

UEFA, 1955 yılında kulüpler düzeyinde organize edilen Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası’nın kısa sürede ilgi çekmesi üzerine, Uluslararası turnuvaların en büyüklerinden birini, Avrupa Milli Takımlar Kupası’nın düzenlenmesini planlamıştır. Fransız Futbol Federasyonu Başkanlığı ve UEFA Genel Sekreterliği yapan Henry Delaunay’ın ismine düzenlenen ilk turnuva 1958–1960 yılları arasında yapılmıştır. Daha sonra “Avrupa Uluslar Kupası” olarak adı değiştirilmiş ve 1965 yılından itibaren de ismi “Avrupa Futbol Şampiyonası” olmuştur. Avrupa Kupası ilk düzenlendiğinde Türkiye’nin de içinde bulunduğu 16 ülke katılmıştır. Avrupa Futbol Şampiyonluğunu kazanan ilk ülke, 10 Temmuz 1960 tarihinde Paris’te oynanan finalde Yugoslavya’yı 2–1 yenen Sovyetler Birliği olmuştur.

Avrupa Futbol Şampiyonası; Eleme Grubu Maçları, Play-off Maçları ve Final Turnuvası olmak üzere 3 aşamadan oluşmakta olup, futbolun en büyük organizasyonlarından birisidir ve  FIFA Dünya Kupası final müsabakalarını takip eden 2 yıllık dönemde oynanmaktadır. Avrupa Futbol Şampiyonasının amacı; Şampiyonayı bir festival haline getirerek futbolun taç giyme şöleni şekline dönüştürmektir. Her 4 yılda bir organize edilen şampiyonanın 14.’sü 2012 yılının Haziran/Temmuz aylarında Polonya ve Ukrayna’da düzenlenecektir. Avrupa Futbol Şampiyonası gerek seyirci potansiyeli açısından, gerekse futbolun en önemli kupalarından biri olması açısından önemli bir spor organizasyonudur.

AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI FİNAL TURNUVALARI (1960–2012)

14.sü Polonya ve Ukrayna’da düzenlenecek olan Avrupa Futbol Şampiyonası Final Turnuvasına 1960 yılından itibaren katılmaya hak kazanan ülkeler Tablo. 1’de gösterilmiştir.

Tablo. 1: Avrupa Futbol Şampiyonası Final Turnuvasına Katılmayı Başaran Ülkeler

1960

1964

1968

1972

1976

1980

1984

1988

1992

1996

2000

2004

2008

2012

Almanya

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Avusturya

X

Belçika

X

X

X

X

Bulgaristan

X

X

Çek Cumhuriyeti

X

X

X

X

X

Çekoslovakya

X

X

X

Danimarka

X

X

X

X

X

X

X

X

Fransa

X

X

X

X

X

X

X

X

Hırvatistan

X

X

X

X

Hollanda

X

X

X

X

X

X

X

X

X

İngiltere

X

X

X

X

X

X

X

X

İrlanda

X

X

İskoçya

X

X

İspanya

X

X

X

X

X

X

X

X

X

İsveç

X

X

X

X

X

İsviçre

X

X

X

İtalya

X

X

X

X

X

X

X

X

Latvia

X

Macaristan

X

X

Norveç

X

Polonya

X

X

Portekiz

X

X

X

X

X

X

Romanya

X

X

X

X

Rusya

X

X

X

X

Slovenya

X

Sovyetler Birliği

X

X

X

X

X

X

Türkiye

X

X

X

Ukrayna

X

Yugoslavya

X

X

X

X

X

Yunanistan

X

X

X

X

13 kez düzenlenen Avrupa Futbol Şampiyonası Final turnuvalarının düzenlendiği ülkeler, kupayı kazanan takımlar, takımların kupayı kaç kez kazandıkları, kupayı kazanma sayıları ve oranları Tablo 2’de gösterilmiştir.

 

Tablo. 2: Avrupa Futbol Şampiyonasını Kazanan Ülkeler ve Kazanma Oranları

Yıl	Finalin Düzenlendiği Ülke	Kupayı Kazanan Takım	Kazanma Sayısı	Kazanma Oranları
1960	Fransa	Sovyetler Birliği	1	8 %
1964	İspanya	İspanya
1968	İtalya	İtalya	1	8 %
1972	Belçika	Almanya
1976	Yugoslavya	Çekoslovakya	1	8 %
1980	İtalya	Almanya
1984	Fransa	Fransa
1988	Almanya	Hollanda	1	8 %
1992	İsveç	Danimarka	1	8 %
1996	İngiltere	Almanya	3	23 %
2000	Belçika-Hollanda	Fransa	2	15 %
2004	Portekiz	Yunanistan	1	8 %
2008	Avusturya-İsviçre	İspanya	2	15 %

Avrupa Futbol Şampiyonası Final turnuvalarında atılan gol sayıları ve ortalamaları Tablo 3’te verilmiştir.

 

Tablo.3:Avrupa Futbol Şampiyonası Finallerinde Atılan Gol Sayıları ve Ortalamaları

Yıl	Finalin Düzenlendiği Ülke	Takım Sayısı	Maç Sayısı	Atılan Gol Sayısı	Gol Ortalaması
1960	Fransa	4	4	17	4,25
1964	İspanya	4	4	13	3,25
1968	İtalya	4	5	7	1,4
1972	Belçika	4	4	10	2,5
1976	Yugoslavya	4	4	19	4,75
1980	İtalya	8	14	27	1,93
1984	Fransa	8	15	41	2,73
1988	Almanya	8	15	34	2,27
1992	İsveç	8	15	32	2,13
1996	İngiltere	16	31	64	2,06
2000	Belçika-Hollanda	16	31	85	2,74
2004	Portekiz	16	31	77	2,48
2008	Avusturya-İsviçre	16	31	77	2,48
	Toplam		204	503	2,47

Futbol Oyun Kurallarında sarı ve kırmızı kartların gösterilmesi ilk kez 1970 Dünya Kupası final turnuvasında kullanılmaya başlanmıştır. Avrupa Futbol Şampiyonası final turnuvasında ise ilk kez 1972 yılında kullanılmıştır. Bu nedenle 1960, 1964 ve 1968 final turnuvasında sarı ve kırmızı kartlar değerlendirmeye alınamamıştır. Avrupa Futbol Şampiyonası final turnuvalarındaki gösterilen sarı ve kırmızı kartların sayıları ve ortalamaları Tablo 4 ve Tablo 5’te verilmiştir.

 

Tablo. 4: Avrupa Futbol Şampiyonası Final Turnuvasındaki Sarı Kart Toplamı ve Ortalamaları

Yıl	Ülke	Takım Sayısı	Maç Sayısı	Sarı Kart Toplamı	Kart Ortalaması
1960	Fransa	4	4*	-	-
1964	İspanya	4	4*	-	-
1968	İtalya	4	5*	-	-
1972	Belçika	4	4	6	1,5
1976	Yugoslavya	4	4	6	1,5
1980	İtalya	8	14	27	1,93
1984	Fransa	8	15	28	1,87
1988	Almanya	8	15	32	2,13
1992	İsveç	8	15	51	3,4
1996	İngiltere	16	31	148	4,77
2000	Belçika-Hollanda	16	31	122	3,94
2004	Portekiz	16	31	156	5,03
2008	Avusturya-İsviçre	16	31	122	3,94
TOPLAM			191	670	3,51

*Değerlendirmeye alınmamıştır.

 

Tablo. 5: Avrupa Futbol Şampiyonası Final Turnuvasındaki Kırmızı Kart Sayıları ve Ortalamaları

Yıl	Düzenlenen Ülke	Takım Sayısı	Maç Sayısı	Kırmızı Kart Toplamı	Kart Ortalaması
1960	Fransa	4	4*	-	-
1964	İspanya	4	4*	-	-
1968	İtalya	4	5*	-	-
1972	Belçika	4	4	0	0
1976	Yugoslavya	4	4	3	0,75
1980	İtalya	8	14	0	0
1984	Fransa	8	15	2	0,13
1988	Almanya	8	15	0	0
1992	İsveç	8	15	0	0
1996	İngiltere	16	31	7	0,23
2000	Belçika-Hollanda	16	31	8	0,26
2004	Portekiz	16	31	6	0,19
2008	Avusturya-İsviçre	16	31	3	0,10
TOPLAM			191	29	0,15

*Değerlendirmeye alınmamıştır.

Ülkelerin final turnuvasına katılma sayıları ile şampiyon olma sayılarını Tablo 6’da verilmiştir.

Tablo. 6: Ülkelerin Final Turnuvasına Katılım Sayıları İle Şampiyonluk Sayıları

Avrupa Şampiyonu Olan Ülkeler	Final Turnuvasına Katılma Sayıları	Şampiyonluk Sayıları
Almanya	11	3
İspanya	9	2
Hollanda	9	1
Fransa	8	2
Danimarka	8	1
İtalya	8	1
Sovyetler Birliği	6	1
Çekoslovakya	5	1
Yunanistan	4	1

SONUÇ

13 kez düzenlenen ve 14.sü 2012 Haziran/Temmuz aylarında Polonya ve Ukrayna’da düzenlenecek olan Avrupa Futbol Şampiyonası Final Turnuvasına günümüze kadar 28 ülkenin ulusal takımı katılmaya hak kazanırken, Avrupa Şampiyonası Final turnuvalarının tamamına katılabilmeyi başaran ülke takımı olmamıştır.

Almanya 11 kez final turnuvasına katılarak, finallere en çok katılmayı başaran ülke olmuştur. Hollanda ve İspanya 9’ar kez, İngiltere, İtalya, Fransa ve Danimarka ise 8’er kez finallere katılmıştır. Final turnuvasına 5 ülkenin 1’er kez katıldığını, UEFA’ya bağlı 25 ülkenin ise henüz katılamadığını tespit ediyoruz.

Yapılan 13 final turnuvası 12 farklı ülkede düzenlenmiş ve 3’ünde ev sahibi takımlar kupayı kazanmıştır. 13 kez düzenlenen kupada 9 ülke şampiyon olurken, Almanya 3 kez, Fransa ve İspanya 2’şer kez, Sovyetler Birliği, İtalya, Çekoslovakya, Hollanda, Danimarka ve Yunanistan 1’er kez kupayı kazanmışlardır.

Avrupa Futbol Şampiyonası final turnuvası 1980 yılına kadar 4 takımla oynatılmıştır. Final turnuvaları 1980 yılında 8 takıma, 1996 yılında ise 16 takıma yükseltilmiş olup, günümüzde de 16 takımla oynatılmaktadır.

Avrupa Futbol Şampiyonası’nda iki kez üst üste şampiyon olan hiçbir takım bulunmamaktadır. Kupa tarihinde 3 kez şampiyon olan Almanya ilk şampiyonluğunu 1972 yılında alırken, ikinci şampiyonluğunu 1980 yılında, üçüncü şampiyonluğunu ise 1996 yılında kazanmıştır. 2 kez şampiyon olan İspanya ilk şampiyonluğunu 1964 yılında kazanırken, ikinci şampiyonluğunu 44 yıl aradan sonra 2008 yılında kazanmıştır.

2 kez şampiyon olan diğer takım Fransa ise, ilk şampiyonluğunu 1984 yılında alırken, ikinci şampiyonluğunu 16 yıl aradan sonra 2000 yılında kazanmıştır.

Avrupa Futbol Şampiyonası tarihinde; Almanya, İspanya ve Fransa’nın dışında birden çok şampiyon olan başka takım bulunmamaktadır. Bu da, Avrupa Futbol Şampiyonası’nda farklı takımların da kupayı kazanma olasılığının olduğunu göstermektedir.

Avrupa Futbol Şampiyonası final turnuvasına 9 kez ve üzerinde katılan tüm ülkeler şampiyon olmayı başarmışlardır. Finallere 8 kez katılan diğer tüm ülkeler (İngiltere dışında) şampiyon olurken,  İngiltere final turnuvalarına 8 kez katıldığı halde, Avrupa şampiyonu olamayan tek ülkedir. Şampiyon olan takımlar arasında en az finallere katılım sayısı Yunanistan’a aittir. Yunanistan 4 kez katıldığı finallerden 1 şampiyonluk çıkartmıştır.

Avrupa Futbol Şampiyonasının en başarılı ve istikrarlı takımı Almanya’dır. Almanya son 11 Avrupa Futbol şampiyonası finallerinin tamamına aralıksız olarak katılan ve 3 kez de şampiyon olmayı başaran tek ülkedir.

Avrupa Futbol Şampiyonası’nın Almanya’dan sonra en istikrarlı takımı Hollanda’dır. Hollanda son 7 final turnuvasına aralıksız olarak katılmayı başarmıştır. Fransa 6; Çek Cumhuriyeti, İspanya, İtalya ve Portekiz 5; İsveç 4; Yunanistan, Hırvatistan ve Rusya ise son 3 final turnuvasına aralıksız gitmeyi başarabilen Avrupa futbolunun ulusal A takımlar düzeyinde istikrarlı takımlarıdır.

Avrupa Futbol Şampiyonası Final turnuvasında toplam 503 gol atılmıştır. Final turnuvasında maç başına düşen gol ortalaması 2,47’dir. 1960, 1964 ve 1976 Avrupa Futbol Şampiyonaları en çok gollü geçen final turnuvaları olurken, 4,75’e kadar çıkan gol ortalaması son iki final turnuvasında 2,48’e kadar düşmüştür. 1968 ve 1980 yıllarında İtalya’da düzenlenen final turnuvaları 2 gol ortalamasının altında kalarak, en golsüz final turnuvaları olmuştur.

13 kez düzenlenen Avrupa Futbol Şampiyonası’nın yalnızca 3’ünde ev sahibi takımlar kupayı kazanmışlardır. Ev sahibi takımların Avrupa Futbol Şampiyonu olma oranı yüzde 23’tür.

Avrupa Futbol Şampiyonası final turnuvasında ev sahibi takımların 1984 yılına kadar büyük bir avantaj elde ettiklerini görüyoruz. 1984 yılında 7.si düzenlenen Şampiyona’nın 3’ünü ev sahibi takımlar kazanmıştır. 1964, 1968 ve 1984 yıllarında final turnuvasına ev sahipliği yapan ispanya, İtalya ve Fransa şampiyon olmuşlardır. 1984 yılından sonra final turnuvalarına ev sahipliği yapan hiçbir ülke şampiyon olamamıştır.

Avrupa Futbol Şampiyonası final turnuvasında gösterilen sarı kart ortalaması 3,51’dir. 1988 yılından önce 2’nin altında olan sarı kart ortalaması, 1992 yılından itibaren 3’ün üzerine çıkmıştır. En çok sarı kart 2004 Portekiz final turnuvasında gösterilmiştir (5,03 ortalama). Final turnuvalarının en çok ikinci sarı kartı, 1996 yılında İngiltere’de düzenlenen finallerde gösterilmiştir (4,77 ortalama).

Avrupa Futbol Şampiyonası final turnuvalarında kırmızı kart ortalaması oldukça düşüktür. 1972, 1980, 1988 ve 1992 yıllarındaki final turnuvalarında kırmızı kart gösterilmemiştir. Final turnuvalarındaki kırmızı kart genel ortalaması 0,15’dir. Bu da, futbolcuların kendilerini gösterebilecekleri en önemli pazar yeri sayılan finallerde oynamayı istemelerinden kaynaklanmaktadır. 1996 yılında Alpay Özalan’ın takımı lehine oluşacak bir pozisyon olduğu halde, oyundan ihraç edilmemek için son oyuncuya faul yaparak durdurmamasını da buna örnek olarak gösterebiliriz.

Fauller ve fena hareketler, 1995 yılına kadar kasıtlı olarak yapılması durumunda cezalandırılırken, 1995 yılında “kasıt” kelimesi kaldırılarak “bir oyuncu hakemin kanaatine göre ihlallerden birini dikkatsiz, kontrolsüz veya orantısız güç kullanarak yaparsa” şeklinde değiştirilmiştir. Kontrolsüz bir şekilde oynayan bir oyuncu ihtar, aşırı kuvvet kullanan bir oyuncu da oyundan ihraç edilmektedir. Oyun kuralında yapılan bu değişiklikten sonra, 1996 yılından itibaren Avrupa Futbol Şampiyonası final turnuvalarında sarı ve kırmızı kartlarda önceki yıllara göre artış olduğu tespit edilmiştir.

Avrupa Futbol Şampiyonası’nın ev sahipliği; ülkelere hem sportif, hem ekonomik ve hem de tesisleşme konularında önemli bir ivme kazandırmaktadır. Avrupa Futbol Şampiyonası’nı yapma hakkını kazanan ülkeler, yeni nesillere gelişmiş futbol vizyonlarını ve yatırımlarını aktarma şansını yakalamaktadırlar. 2008 yılında İsviçre-Avusturya ortaklığıyla düzenlenen Avrupa Şampiyonası’nda toplam 1,1 milyon bilet için 8,7 milyon kişi başvurmuş, 140 milyon Euro bilet geliri elde edilmiştir. 7.000 medya mensubunun takip ettiği şampiyona, 200 ülkede canlı yayınlanmış, bir ay boyunca 2,2 milyon kişi statta, 6 milyon kişi sokaklarda, 4,8 milyar kişi televizyon başında ve 1,2 milyar kişi de internette izlemiştir.

 

Bu kriterler çerçevesinde, ilki 1960 yılında düzenlenen ve 2012 yılında 14.sü Polonya ve Ukrayna’da düzenlenecek olan UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası Final turnuvası (EURO 2012) farklı ülkelerdeki arayışlarıyla da dünyanın ilgi odağını oluşturmaya devam etmektedir.{jcomments on}