Prof. Dr. Sebahattin Devecioğlu - 21 Ocak 2026 Dünya Ekonomik Forumu, Oliver Wyman ile işbirliği içinde, spor ekonomisinin büyüklüğünü ölçen ve hem fiziksel hareketsizliği hem de iklim ve doğa krizini ele alarak dayanıklılığı nasıl artırabileceğini özetleyen " İnsanlar ve Gezegen İçin Spor" adlı bir rapor yayınladı.  Rapor, sektörün uzun vadeli dayanıklılığını güvence altına almak için koordineli kamu-özel sektör eyleminin acil sosyal ve ekonomik gerekliliğini vurgulamak amacıyla, dönüştürücü, çok paydaşlı yollar ve yenilikçi vaka çalışmaları sunarak, sporun refahın yalnızca finansal getirilerle değil, aynı zamanda daha sağlıklı toplumlar ve gelişen doğal ekosistemlerle de tanımlandığı bir geleceği nasıl aktif olarak şekillendirebileceğini gösteriyor.

Bu yaklaşım, sporun geleceğinin rekabetçi ve ilham verici kalmasını sağlarken, aynı zamanda insanlar ve gezegen için sürdürülebilir ve kapsayıcı olmasını da garanti ediyor. 

İnsanlar ve Gezegen İçin Spor Raporuna göre; 2,3 trilyon dolarlık küresel spor ekonomisi güçlü bir büyüme yaşıyor ve yıllık gelirlerin 2050 yılına kadar 8,8 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Ancak, artan fiziksel hareketsizlik ve giderek büyüyen çevresel zorluklar nedeniyle bu gidişat giderek daha fazla risk altında. Bu faktörler, yüzyılın ortasına kadar yıllık gelirde 1,6 trilyon dolara kadar bir azalmaya yol açabilir ve sektörün daha geniş kapsamlı etkisini baltalayabilir. 

Spor ekonomisi: Nedir ve hem insanların hem de gezegenin sağlığını nasıl iyileştirebilir?

Dünya Ekonomik Forumu'nun İnsanlar ve Gezegen İçin Spor Raporu; dayanıklılığı sağlamak için üç yol haritası sunuyor. Çok paydaşlı ortaklıklar ve koordineli eylemler yoluyla, küresel spor ekonomisi, yalnızca finansal getirileri değil, aynı zamanda daha sağlıklı toplumları ve gelişen doğal ekosistemleri de kapsayan küresel refahı yeniden tanımlamak için bir katalizör olabilir.

Spor denince aklınıza ne geliyor? FIFA Dünya Kupası mı yoksa yerel parkınızda çocukların oynadığı amatör maçlar mı?

Dünya Ekonomik Forumu’nun 15 Ocak 2026’da yayınladığı İnsanlar ve Gezegen İçin Spor Yeni raporuna göre , her ikisi de 2,3 trilyon dolarlık spor ekonomisinin eşit derecede bir parçası . Bu geniş sektör, küresel etkinliklerden ve tüketici markalarından macera turizmine ve aktif yaşam tarzlarına kadar uzanıyor; iş yaratıyor, büyümeyi destekliyor ve daha sağlıklı yaşamları teşvik ediyor.

Giderek daha da kutuplaşan bir dünyada spor, birleştirici güçlerden biri olmaya devam ediyor; ancak bugün iklim değişikliğinden kaynaklanan eşi benzeri görülmemiş bir zorlukla karşı karşıya.

Uluslararası Afet Risk Azaltma Dergisi'nde yayınlanan bir araştırmaya göre, aşırı hava koşulları 2004 ile 2024 yılları arasında 2.000'den fazla küresel etkinliği aksattı ve bunların beşte biri spor etkinlikleriydi.

Haziran 2025'te Los Angeles'ta düzenlenen FIFA Kulüpler Dünya Kupası'nda altı maç fırtınalar nedeniyle ertelendi.

Gezegen sağlığı, insan sağlığı ve sürdürülebilir bir spor ekonomisi için hayati önem taşımaktadır.

Spor ekonomisi nedir?

Küresel ekonominin önemli bir itici gücü olan spor sektörü, yıllık 2,3 trilyon dolarlık gelir elde ediyor ve bu da küresel GSYİH'nin yaklaşık %2'sine denk geliyor. Mevcut tahminler, yayıncılık ve yayın akışı, beslenme ve giyilebilir teknolojiler gibi bağlantılı sektörleri de içeren sektörün, 2030 yılına kadar 3,7 trilyon dolara (yıllık %10 bileşik büyüme oranıyla) ve 2050 yılına kadar 8,8 trilyon dolara ulaşacağını gösteriyor.

Spor ekonomisinin büyümesi dört trend tarafından şekillendiriliyor:

Sporun bir varlık sınıfı olarak ortaya çıkışı.

Kadın sporunun ana akım haline gelmesiyle gelirler 2022 ile 2025 yılları arasında üç katına çıkarak 2,35 milyar dolara ulaştı.

Spor büyümesinin gelişmekte olan ekonomilerle yeniden dengelenmesi.

Turizm sektörünün en hızlı büyüyen alanı olan spor turizminin ivme kazanması.

Ancak, çözüme kavuşturulmasına da yardımcı olabileceği iki temel ve birbiriyle bağlantılı zorlukla karşı karşıya:

1. Artan fiziksel hareketsizlik, gelecekteki talebi aşındırıyor.

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, 2024 yılında yetişkinlerin yaklaşık üçte biri haftada önerilen 150 dakika orta yoğunlukta egzersizi yapmamıştır.

Bu arada, Dünya Ekonomik Forumu için IPSOS tarafından 2021 yılında yapılan bir anket, insanların yarısından fazlasının (%58) daha fazla spor yapmak istediğini , ancak zaman, maliyet, hava koşulları ve tesislere erişim eksikliği nedeniyle kısıtlandığını ortaya koydu.

Raporda şu ifadeye yer veriliyor: "Mali öncelikler acil sağlık hizmetleri, savunma ve kriz müdahalesine doğru kaydıkça, önleme ve topluluk spor girişimlerine yönelik fonların daha da azalma riski bulunmaktadır."

2. İklim değişikliği spor faaliyetlerini sekteye uğratıyor.

Aşırı hava olayları, hava ve su kirliliği gibi fiziksel iklim riskleri, etkinlik planlamasından sporcu sağlığına, sporun altyapısına ve doğal ortamına kadar her şeyi etkiliyor.

Bu arada, spor malzemeleri üretimi ve spor turizmi için hayati önem taşıyan tatlı su kaynakları gibi temel ekosistem hizmetleri giderek artan bir baskı altında kalıyor.

Birleşik Krallık'taki stadyumların 5'te 1’i  2050 yılına kadar nehir taşkınlarından etkilenmesi

2040 yılına kadar Kış Olimpiyatlarına ev sahipliği yapabilecek kadar kar bulunan 10 ülke

Katar'da düzenlenen Dünya Atletizm Şampiyonası'nda kadınlar maratonuna katılanların %40’ı yarışı tamamlayamadı.

2023 Kanada orman yangınları sırasında 3 ABD ligleri maçlarını iptal etmek zorunda kaldı.

Sektörün kendisi de iklim değişikliğine katkıda bulunuyor ve her yıl tahmini 450 milyon ton emisyon salıyor ; bu rakam Almanya hariç tüm Avrupa ülkelerinden daha fazla.

Bu iki risk birbirini tetikler. Örneğin, sıcak hava dalgaları, kirlilik ve aşırı hava koşullarısadece elit sporcuların yarışmalarını ve antrenmanlarını aksatmakla kalmaz, aynı zamanda fiziksel aktiviteyi ve amatör sporları da caydırarak her seviyede sağlık ve refahı etkiler.

2030 yılına kadar fiziksel hareketsizlik, iklim değişikliği ve doğa kaybı, spor ekonomisinin yıllık gelirlerini %14 oranında azaltabilir ve bu oran 2050 yılına kadar %18'e kadar çıkabilir.

Spor, istikrarlı çevre koşullarına bağlıdır. Profesyonel spordaki medya haklarının %90'ından fazlası ve sponsorluk gelirlerinin %76'sı açık hava etkinlikleriyle bağlantılıdır; bu da en büyük iki gelir kaynağını çevresel bozulma ve görsel çekiciliğin kaybıyla doğrudan risk altına sokmaktadır.

Ancak spor ekonomisi bu zorlukları tek başına çözemez.

Refaha Giden Yollar:

Dünya Ekonomik Forumu'nun İnsanlar ve Gezegen İçin Spor Raporu; spor ekonomisinin çok paydaşlı ortaklıklar yoluyla ekonomik, sosyal ve çevresel refahı ilerletmesi için üç temel yol belirlemiştir.

Bunun halihazırda uygulamaya geçirilmiş örnekleri mevcuttur; örneğin, BM'nin profesyonel ve katılımcı spor organizasyonları için geliştirdiği İklim Eylemi için Spor ve Doğa için Spor çerçeveleri, eylemi hızlandırmak için yönergeler belirlemekte ve raporlama standartları oluşturmaktadır.Ancak daha bütüncül bir yaklaşım da mümkün, 

Raporda, "sistemik riskleri inovasyon, büyüme ve ortak değer yaratma araçlarına dönüştürmek" için artık çok gerçek bir fırsatın bulunduğu belirtiliyor. Birlikte ele alındığında, bu üç farklı yol, sektör içinden dışarıya doğru değişimi yönlendiren koordineli bir dönüşüm hunisi oluşturmaktadır.

1. Kaynak yönetimine öncülük etmek

2025 yılı itibarıyla, insanlar Dünya'nın doğal kaynaklarını, Dünya'nın kendini yenileme hızının 1,8 katı hızla tüketiyor. Spor ekonomisinin büyümesi ancak gezegenin sınırları dahilinde gerçekleştirilebilir.

Sektör , doğaya yönelik insan kaynaklı baskının ve biyolojik çeşitlilik kaybının %90'ını oluşturan dört temel değer zinciriyle (gıda, enerji, altyapı ve moda) yakından bağlantılıdır .

Raporda, "Kaynak yönetimine öncülük ederek, spor ekonomisi kaynak kısıtlamalarını inovasyon, dayanıklılık ve kapsayıcı büyüme için katalizörlere dönüştürebilir" deniliyor.

2030 yılına kadar, küresel tatlı su kaynaklarında %40'lık bir açıkla karşı karşıyayız ve bu açık, iklim krizinin etkileriyle daha da büyüyecek. Bu durum, yerel toplulukların güvenli içme suyuna erişimini etkilemekle kalmayacak, aynı zamanda su sporlarına katılımı kısıtlayacak ve spor malzemeleri sektörünün üretimini sürdürme kabiliyetini de zorlayacaktır.

2019 ile 2023 yılları arasında PUMA, çeşitli verimlilik programları sayesinde yılda 2,4 milyon metreküpten fazla su tasarrufu sağladı ; bu da yaklaşık yedi milyon banyo küvetine denk geliyor.

Spor yönetim organlarıyla kurulan stratejik ortaklıklar, kaynakların daha etkin yönetilmesini sağlayabilir; zira bu organlar, müsabakalarda oluşan fazla atığı en aza indirme çabalarında kilit paydaşlar olarak görev yapmaktadır.

Mastercard'ın Ağustos 2025'te yaptığı araştırmaya göre, döngüsel sporlara yapılan harcamalar her yıl artıyor ve kullanılmış spor ekipmanı satışları 2022 seviyelerinin neredeyse %30 üzerinde.

Bu değişimi desteklemede kamu politikaları kilit rol oynayacak; örneğin, çevreye daha az etki eden ürünler için vergi teşvikleri sağlanabilir.

2. Sporu şehirlerin kalbine yerleştirmek

Fiziksel çevremiz, yaşam kalitemizi ve ömrümüzü şekillendirmede büyük bir etkiye sahiptir. Rapora göre, toplumsal sağlığı etkileyen faktörlerin yaklaşık %80'i sağlık sistemi dışında yer almaktadır.

2050 yılına gelindiğinde, kentsel alanlar dünya nüfusunun yaklaşık %70'ine ev sahipliği yapacak; bu da kentsel alanların tasarımının insanların refahı ve dayanıklı bir spor ekonomisinin gelişimi için kritik önem taşıyacağı anlamına geliyor.

Kötü hava koşulları, para ve zaman yetersizliği fiziksel aktivitenin önündeki en büyük engeller olmaya devam ediyor, ancak şehirler doğaya eşit erişimi, sürdürülebilir şekilde inşa edilmiş spor altyapısını ve sürdürülebilir ulaşımı sağlayarak bu sorunları çözebilirler.

İspanya'da yapılan araştırmalar, kentsel yeşil alanlara erişim ile daha yüksek fiziksel aktivite seviyeleri arasında bir bağlantı olduğunu gösterirken , doğal yaşam alanlarının restore edilmesi hava kalitesini iyileştirebilir.

Paris, 2024 Olimpiyat Oyunlarına ev sahipliği yaparak Seine Nehri'ni temizleme konusunda spor ve doğayı bir araya getiren harika bir örnektir . Bu yaz, Ile-de-France bölgesindeki su kalitesi "olağanüstü" olarak ilan edildi.

Bu arada, Vietnam gibi ülkeler araç emisyonlarını azaltmak ve ulaşımı artırmak için özel bisiklet yolları oluşturuyor. Hollanda'da ise, Hollanda Formula 1 Grand Prix'ine katılan 110.000 seyircinin tamamının toplu taşıma veya bisikletle gelmesi zorunlu tutuldu ve 45.000 bisiklet için depolama alanı oluşturuldu.

3. Amaca yönelik sermaye akışlarını hızlandırmak

Rapora göre, amaca yönelik yatırımlar ve kurumsal sponsorluklar, spor ekonomisinin topluluklara sağlık, çevre ve finansal faydalar sağlamasına olanak tanıyarak, büyüme için yeni yolların önünü açabilir.

İklim ve doğa risklerinin giderek arttığı bölgelerde, yatırımcılar hükümetlerle iş birliği yaparak spor altyapısını toplumsal direnç merkezlerine dönüştürebilirler.

Stadyumlar ve spor alanları, giderek artan doğal afetlere dayanacak şekilde tasarlanabilir ve hem spor mekanı hem de acil durumlarda topluluk sığınağı olarak çift görev görebilir.

Hükümet ve yatırımcılar tarafından ortaklaşa finanse edilen topluluk tesisleri, koruyucu sağlık hizmetlerini teşvik edebilir.

Bunun iyi bir örneği, 2013 yılında yerel belediye, Biskay İl Konseyi ve Bask Hükümeti tarafından ortaklaşa finanse edilen İspanya'nın Bilbao kentindeki La Liga takımlarından Athletic Club San Mamés Stadyumu'dur. Stadyumda halka açık yüzme havuzları, spor salonu ve yerel halk için sağlıklı yaşam alanları bulunmaktadır.

Karşılıklı fayda sağlayan ortaklıklar arasında DHL'in F1 ile biyoyakıtla çalışan kamyonların, daha yakıt tasarruflu uçakların kullanımını hızlandırmak ve yarış turunun belirli aşamalarında lojistik ekibini barındırmak için sürdürülebilir karavanlar piyasaya sürmek amacıyla yaptığı iş birliği yer alıyor.

Sponsorlar TCS'nin Londra Maratonu sponsorluğu gibi spor ortaklıklarından da yararlanarak çalışan refahını artırabilirler.

Cesur liderlik, ortaklıklar ve güçlendirilmiş yönetim, spor ekonomisinin bağlı olduğu sosyo-çevresel sistemleri güçlendirmesine, karlılığı ve katılımı artırmasına ve çevresel ayak izini azaltmasına yardımcı olabilir.

Kaynaklar: 

WEF,  Sports for People and Planet, Report, 15 January 2026

WEF, Economıc Growth, The sports economy: What is it and how could it improve the health of both people and planet? 15 January , 2026

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş