"Su Molası" Deyip Geçme!

Serinleme molaları (cooling break) ilk kez 2014 yılında Brezilya’da düzenlenen Dünya Kupası’nda hava sıcaklığının 32 derecenin üzerine çıktığı maçlarda oyuncu sağlığını korumak amacıyla, “hakem inisiyatifinde” olarak 90 saniyelik verilmeye başlandı.

2020 yılında, Pandemi Dönemi olarak biliinen COVID-19 sonrası liglerin yoğun takvimde ve yaz aylarında oynanması sebebiyle yerel liglerde de (Süper Lig dahil) geçici olarak her maçta su molası uygulandı.

2026 Dünya Kupası’nda ise, IFAB ve FIFA'nın aldığı yeni kararla birlikte, hava sıcaklığına bakılmaksızın tüm maçlarda her iki devrenin ortasında (22. dakikada) 3 dakikalık zorunlu molalar hayata geçirilerek uygulanmaya başlandı.

Futbol Oyun Kurallarının 7. Maddesi “Maçın Süresi” ile ilgilidir. Bu kural, maçların  oynanma sürelerini açıklamakla birlikte, hangi durumlarda oyuncuların dinlenme haklarının olduğunu ve devrelerin sonuna hangi durumlar için  ilave sürelerin eklenmesi gerektiğini açıklamaktadır. Oyuncular, devre arasında 15 dakikayı aşmamak kaydıyla dinlenme hakkına sahiptirler. Müsabaka talimatları devre arasında kullanılacak süreyi belirtmektedir ve bu belirtilen süre yalnızca hakemin izni ile değiştirilmektedir.

Eğer maç uzatmaya giderse, birinci uzatma devresinin bitiminde kısa bir içecek molasına izin verilir. Buradaki süreyi de oyun kuralları belirlemiştir ve bu süre 1 dakikayı geçmemelidir.

Maçta kaybolan süreler hakem tarafından ait olduğu devreye eklenmek zorundadır. Bunlar;

·      Oyuncu değişikliklerinde geçen süreler,

·      Sakatlanan oyuncuların değerlendirilmesi ve/veya oyun alanından çıkartılmaları sırasında geçen süreler,

·      Takımların oyunu tekrar başlatmaları sırasında geçirdikleri süreler,

·      Disiplin cezaları sırasında geçirilen süreler,

·      VAR kontrol ve incelemelerine bağlı gecikmelerde kaybedilen süreler,

·       Gol kutlamalarında geçen süreler,

·       Oyunun tekrar başlatılmasını geciktiren önemli duraklamalarda geçen süreler,

·      Müsabaka talimatları çerçevesinde izin verilen tıbbi duraklamalarda geçen süreler.

“Cooling break”, iş sağlığı ve güvenliği alanında özellikle sıcak ortamlarda çalışan işçiler için verilen “Serinleme molası” anlamına gelmektedir. Futbolda “Serinleme molası (Cooling break)”, oyuncuların aşırı sıcak ve nemli hava koşullarında sağlıklarını korumak amacıyla verilir.

Başlıca nedenleri:

·        Vücut sıcaklığının aşırı yükselmesini önlemek,

·       Susuz kalma (dehidrasyon) riskini azaltmak,

·       Isı yorgunluğu ve sıcak çarpmasını önlemek,

·       Oyuncuların kısa süreliğine su ve elektrolit takviyesi yapabilmesini sağlamak,

·       Sıcaklığa bağlı performans düşüşü ve sakatlık riskini azaltmaktır.

Yaz aylarında sıcak havalarda oynanan maçlarda “Tıbbi  duraklamalar” adı altında verilen molalar sporcu sağlığı açısından çok önemlidir. Müsabaka talimatları çerçevesinde izin verilen tıbbi duraklamaların bir dakikayı geçmemek şartıyla verilirse adı “İçecek  Molası” ya da yaygın kullanılan adıyla “Su Molası”dır.  

Bu duraklamalar, doksan saniyeden üç dakikaya kadar olursa  bunun adı “Soğuma Molası” ya da “Serinleme Molası” dır.

Futbol Oyun Kuralları’ndan hareketle, Dünya Kupası’nda verilen ve çok tartışılan 3 dakikalık molaların adı “Su Molası” değil “Soğuma Molası” ya da “Serinleme Molası” dır.

Neden Zorunlu Hale Getirildi?

Resmi açıklamalar ve Futbol Oyun Kuralları, oyuncu sağlığını korumayı işaret etse de, bu molalar sırasında yayıncı kuruluşların reklam yayını yapmasına yasal izin verilmesi tartışmalara neden olmuştur. Bu yönüyle futbol, Amerikan sporlarındaki (NFL veya NBA gibi) televizyon molası (TV timeout) modeline yaklaştırılmış ve yeni bir ticari gelir kapısı oluşturulmuştur. Bu da kuralın tartışılmasına  yol açarak, sporcu sağlığını koruma amacının saptırıldığı ve  ticari fırsatları ortaya çıkardığı sonucunu ortaya koymuştur.