İngiliz Futbolunda Ekonomik Kriz

İngiltere Bağımsız Futbol Düzenleyicisinin (IFR) State of the Game 2026 raporu, İngiliz erkek futbolunun ilk beş lig kademesinde ekonomik büyümenin mali sürdürülebilirliği güvence altına almadığını ortaya koymaktadır. İnceleme; kulüp mali verileri, yatırım ve borç araştırmaları, taraftar anketleri ve paydaş görüşlerine dayanmaktadır. Belge, 8 Aralık 2026’ya kadar görüşe açık bir taslaktır. Premier League ve English Football League (EFL) için ayrıntılı mali analiz 2021/22–2025/26 dönemini kapsamakta; 2025/26 rakamları gerçekleşen verilerle tahminleri birlikte içermektedir. National League için ayrıntılı veriler yalnızca 2025/26 sezonuna aittir. [s. 6]

Rapora göre ilk beş lig kademesinin 2025/26 toplam geliri yaklaşık 9 milyar sterlindir. Bunun yüzde 80’den fazlasını Premier League, Premier League gelirlerinin yüzde 56’sını ise altı büyük kulüp oluşturmaktadır. 2020/21–2024/25 döneminde kulüp sahipliğiyle ilgili 78 işlemin toplam değeri 7,2 milyar sterline ulaşmıştır. Buna karşılık gelir uçurumu büyümüştür: Ortalama Premier League kulübünün geliri, 1992/93’te ikinci kademe kulübünün 2,7 katıyken 2024/25’te 8,7 katına çıkmıştır. 2025/26’da en yüksek gelirli Premier League kulübü ile en düşük gelirli National League kulübü arasındaki oran 605 kattır. [s. 16–19]

Gelir artışına rağmen 2025/26’da ilk beş ligdeki kulüplerin yüzde 94’ü vergi öncesi zarar açıklamıştır. Kulüp başına ortalama zarar Premier League’de 44 milyon, Championship’te 22 milyon, League One’da 7,5 milyon ve League Two’da 2,7 milyon sterlindir. 2021/22–2025/26 arasında ortalama futbolcu ücretleri bu liglerde sırasıyla yüzde 33, yüzde 32, yüzde 71 ve yüzde 63 artmıştır. Aynı dönemde oyuncu sözleşmelerine ilişkin yıllık amortisman giderleri 1,3 milyardan 2,6 milyar sterline, toplam menajer ücretleri 317 milyondan 548 milyon sterline yükselmiştir. EFL ve National League’de 17 kulübün futbolcu dışındaki işletme giderleri bile toplam gelirlerini aşmaktadır. [s. 20–22]

Finansal kırılganlığın temelinde sürekli dış finansman ihtiyacı bulunmaktadır. Yanıt veren kulüplerin yüzde 66’sı yeni kulüp sahibi finansmanı olmadan 90 günden, yüzde 29’u ise 30 günden fazla faaliyetlerini sürdüremeyeceğini bildirmiştir. EFL ve National League kulüplerinin yüzde 60’ından fazlasında yükümlülükler varlıkların defter değerini aşmaktadır. Rapordaki borç serisi 2020/21’de yaklaşık 2,8 milyar sterlinden 2024/25’te 4,1 milyara yükselmiş; 2026/27 için 5,1 milyar sterlin öngörülmüştür. Ayrıca 2025/26 net transfer borcu yaklaşık 3,4 milyar sterlin olarak hesaplanmıştır. Transfer alacaklarının erken nakde çevrilmesi, gelecekteki nakit girişlerini azaltarak kulüpler arasındaki mali risk aktarımını artırmaktadır. [ s. 23–25, 29]

Raporda ligler arasındaki gelir farkları ve küme düşen kulüplere yapılan paraşüt ödemelerinin Championship’te harcama baskısını ve rekabet dengesizliklerini beslediği belirtilmektedir. Yayın gelirlerinin geleceği, kulüp sahiplerinin finansmanı kesmesi ve artan borçlanma maliyetleri önemli risklerdir. Yönetişim açısından liglerin ticari ve düzenleyici rollerinin birlikte yürütülmesi, kuralların farklılaşması ve hukuki uyuşmazlıklar öne çıkmaktadır. Taraftar gruplarının yalnızca yüzde 39’u görüşlerinin kulüp kararlarında dikkate alınmasından, yüzde 37’si kararların iletişiminden ve şeffaflığından memnundur. Kurumsal yönetim verilerinin yetersizliği ve yönetim kademelerindeki temsil eksiklikleri de vurgulanmaktadır. [s. 27–32]

Küme düşmenin mali etkisi, gelir ve giderlerin aynı hızda uyum sağlayamamasıyla ağırlaşmaktadır. Premier League’den 2024/25’te düşen kulüplerin gelirleri ortalama 70 milyon sterlin, yani yüzde 42 azalırken, futbolcu ücretlerindeki düşüş 29 milyon sterlinle sınırlı kalmıştır. Kulüplerin dış finansman ihtiyacı ortalama 11 milyon sterlin artmıştır. Paraşüt ödemeleri gelir kaybını kısmen yumuşatmakta, ancak bu ödemeleri almayan Championship kulüplerine karşı belirgin bir finansal üstünlük yaratmaktadır. Rapor, dağıtım sisteminin hem küme düşme riskini hem de yükselme yarışındaki aşırı harcama teşvikini birlikte ele alması gerektiğini belirtmektedir. [ s. 27, 35]

Kulüplerin taraftarlar ve yerel topluluklar açısından taşıdığı değer, raporun ekonomik incelemesinin temel gerekçesidir. Taraftar anketinde katılımcıların yüzde 31’i, kulübüyle güçlü bağ kuranların ise yüzde 50’si kulüplerinin ortadan kalkması halinde yüksek düzeyde sıkıntı yaşayacağını belirtmiştir. Kadın futbolu IFR’nin görev alanı dışında olmakla birlikte raporda ayrıca değerlendirilmektedir: 2021/22–2024/25 arasında gelirler yaklaşık üç katına çıkmış, seyirci sayıları yılda ortalama yüzde 50 artmıştır. Buna rağmen sürdürülebilir büyüme için yatırımların devam etmesi gerektiği vurgulanmaktadır. [s. 15, 18, 40]

Raporun sonuçları ve önerileri

Raporun temel sonucu, İngiliz futbolunun ticari başarısı ile kulüplerin mali sağlığı arasında belirgin bir ayrışma bulunduğudur. Artan gelir, yatırım ve taraftar ilgisine rağmen zararların, borçların ve kulüp sahiplerine bağımlılığın büyümesi, çok sayıda kulübü gelir kaybına veya finansman kesintisine karşı savunmasız bırakmaktadır. Mevcut lig kuralları zararları azaltmakta sınırlı kalmış; düzenleme farklılıkları, beklenmeyen sonuçlar ve hukuki uyuşmazlıklar yaratmıştır. IFR, futbolun rekabetçi ve yatırım çeken yapısını koruyarak riskleri azaltmayı amaçlamakta; tek bir basit çözüm yerine, Mayıs 2030’daki tam lisanslama hedefiyle bağlantılı altı maddelik eylem planı önermektedir. [ s. 33–34]

İlk öneri, gelir dağılımının yeniden düzenlenmesidir. Reformun Premier League ve Championship’in uluslararası konumunu koruması, alt kademelere kaynak sağlaması, küme düşmenin mali etkisini azaltması ve paraşüt ödemelerinin rekabet üzerindeki bozucu etkilerini sınırlaması istenmektedir. Ek kaynakların yeni bir harcama artışına dönüşmesi yerine, bilançoların güçlendirilmesini ve risklerin azaltılmasını desteklemesi gerektiği belirtilmektedir. IFR’nin tercihi liglerin uzlaşmasıdır. Uzlaşma sağlanamaz ve ilgili koşullar gerçekleşirse rapor, başvuru üzerine arabuluculuk ve ardından gelir dağılımını belirleyen bağlayıcı müdahale mekanizmasının kullanılabileceğini açıklamaktadır. [ s. 35]

İkinci öneri, zararların azaltılmasıdır. Kulüplerin ve liglerin işletme giderlerini, yükselen menajer maliyetlerini ve alt kademelerdeki ekonomik modellerin sürdürülebilirliğini ele alması beklenmektedir. IFR, menajer giderleri konusunda futbol kurumları ve hükümetle çalışacağını; gerekirse lisans koşullarını kullanacağını ve mevcut yetkiler yetersiz kalırsa hükümetle ek yetkileri görüşeceğini belirtmektedir. Üçüncü öneri, National League’de yönetişim ve denetim kapasitesinin artırılmasıdır. Bu ligdeki 24 kulübün 23’ü profesyonel olmasına rağmen merkezi yönetim kaynakları sınırlıdır. Finansman kesintisinde oyuncu satışı veya ticari borçlanma olanaklarının zayıflığı, daha güçlü gözetimi gerekli kılmaktadır. [ s. 36]

Dördüncü öneri, kulüplerin mali risk yönetimini somut takvimlerle geliştirmesidir. IFR, kulüplerin 2030’a kadar yeterli mali kaynak bulundurma koşuluna nasıl ulaşacağını gösteren eylem planlarını 2027/28 sezonu başlamadan önce kararlaştırmayı hedeflemektedir. Bazı kulüplerin daha fazla nakit tutması, borçlanmasını sınırlaması veya mevcut borcunu azaltması gerekebilecektir. Tüm kulüplerden Mayıs 2028’e kadar küme düşme, gelir azalması ve kulüp sahibi finansmanının kaybı için üç ayrı stres testi ve risk azaltıcı eylem planı hazırlamaları istenmektedir. Kulüp sahiplerinin iş modelini sürdürecek mali yeterliliği de incelenmeye devam edecektir. [s. 37]

Beşinci öneri, taraftar katılımının karar süreçlerine etkisinin gösterilmesidir. Kulüplerin taraftarları etkileyen kararlar öncesinde görüş alması, gerekçelerini açıklaması ve geri bildirimleri değerlendirmesi beklenmektedir. Taraftar görüşlerinin nasıl toplandığını, ele alındığını ve yanıtlandığını gösteren yıllık bir danışma raporu öngörülmektedir. Altıncı öneri, kurumsal yönetim ve üst yönetimde çeşitliliğin geliştirilmesidir. Lisanslı kulüplerin Ekim 2027’den başlayarak iki yılda bir kurumsal yönetim beyanı yayımlaması; yönetim kodunu nasıl uyguladığını ve eşitlik, çeşitlilik ve kapsayıcılık için attığı adımları açıklaması planlanmaktadır. Yönetim kurulları ve üst kademe yöneticiler için açık, ölçülebilir ve süreli çeşitlilik hedefleri tavsiye edilmektedir. [ s. 37–38]

Uygulamanın izlenmesi için IFR, ilkini 2028 ilkbaharında yayımlamayı planladığı yıllık risk değerlendirmeleri hazırlayacaktır. Yayın piyasasındaki belirsizlik, büyüyen gelir eşitsizlikleri, ulusal ve uluslararası müsabaka takvimi çatışmaları, artan hukuki maliyetler ve yatırım ilgisinin azalması takip edilecektir. Sonuç olarak rapor, gelir dağılımı reformunu mali disiplin, yeterli nakit kaynakları, erken risk tespiti, şeffaf yönetim ve etkili taraftar katılımıyla birlikte ele almaktadır. Buradaki sonuç ve öneriler IFR’nin taslak raporuna aittir. [s. 39–40]

Kaynak: [Independent Football Regulator, State of the Game 2026, görüşe açık taslak, s. 6, 15–40. Raporun tam metni (PDF)