Mustafa Batmaz-5 Ocak 2026 Yeni yılın henüz daha ilk günlerinde değerli okuyucularımızın karşısına biraz daha uzun ve daha derin analizleri kapsayan  bir yazımla gelmek istedim. 

 Uzun bir yazı okumak istemezseniz, son paragrafı okumanız en azından konu bütünlüğüne hâkim olmanıza yeterli olacaktır. Şimdiden herkese sağlıklı ve mutlu yıllar dilerim.

Geçen haftaki yazımda Amerika’nın dünya futboluna olan ilgisi ve geleceğe dönük planlarına dair bir yazı yazmıştım. Bu hafta ise bunu Avrupa basketbolu alanında yapacağım.

EuroLeague, Avrupa basketbolunun en üst düzey organizasyonu olarak yarı kapalı bir lig sistemiyle faaliyet göstermektedir. Ligin bel kemiğini oluşturan Wildcard sahibi kulüpler, sportif sonuçlardan bağımsız biçimde uzun vadeli katılım hakkına sahiptir. Bu yapı klasik Avrupa spor modelindeki düşme çıkma riskini Wildcard sahibi kulüpler için ortadan kaldırır. Normal sezonda çift devreli lig formatı uygulanır ve ardından sezon play-off’lar ve Final Four ile tamamlanır.

2024 verilerine göre, sezonu şampiyon bitiren Panathinaikos şampiyonluk ödülü olarak 1.75 milyon Euro kazanmıştır. Bunun üzerine maç başı gelirleri de eklenince şampiyon takımın sportif başarıdan elde ettiği gelir 3-3.2 milyon Euro bandında seyretmektedir. Panathinaikos’un bu şampiyonluğu elde etmek için kurduğu kadronun maliyeti ise  35 milyon ile 40 milyon Euro arasında değişmektedir.

Peki, o zaman akıllara gelen soru şu: Bu takımlar neden 3 milyon Euro kazanmak için 40 milyon Euro değerinde yatırım yapıyorlar?

Bazıları buna prestij, bazıları ise reklam, sponsorluk ve yayın hakları gelirleri için, cevabını verebilir. Bir sistem düşünün ki, ne Amerikan basketbol ligi gibi kapalı bir lig olabilmiş ne de Avrupa sporunun köklerinden gelen düşme-çıkma sistemini uygulayabilmiş.

Taraf olmayan bertaraf olur sözü galiba bu sefer gerçekleşecek. Çünkü, bu sistemin zayıflığını gören NBA, Avrupa basketboluna el atmaya karar vermiş durumda.

Öncelikle EuroLeague sistemini ve yapısını biraz daha detaylı değerlendirmek istiyorum.

Bugün artık ligde bulunan takımların büyük bir çoğunluğu lisanslı kulüpler ve sadece EuroCup şampiyonu olan takım lige ek katılım sağlayabiliyor. Bazı takımlar da gelirleri beğenmedikleri için bu ligden ayrılmayı seçebiliyor ve EuroLeague onlar yerine yeni takımlarla anlaşıyor. EuroLeague ve FIBA arasındaki sürtüşme ve rekabet de gün geçtikçe artarak devam ediyor. FIBA’nın Dünya Kupası elemeleri veya Avrupa Şampiyonası elemeleri ile EuroLeague maç haftaları genelde çakışmakta. Ayrıca FIBA’nın Şampiyonlar Ligi olarak ayrı bir Avrupa kupası sistemi de mevcut.

Eğer ki, EuroLeague Avrupa basketbolunun merkezi olma arzusunda ise, ya kapalı lig formatına geçmeli ya da lisans sistemini kaldırıp futbolda UEFA’nın yaptığı gibi yerel liglerdeki başarı sıralamasına göre katılımcı almalı. Tabi bu yol ayrımında bambaşka problemler ortaya çıkmakta. Kapalı lig formatına dönülünce yerel ligler nasıl hayatta kalacak? FIBA bu oyuncuların milli takımlarda oynamasına izin verecek mi? Kulüpler ve yerel federasyonlar arası anlaşma sağlanabilecek mi? Görünen o ki fazlasıyla sorun olduğu aşikâr. Ancak NBA örneğinde gördüğümüz üzere gelirlerin çok artacağı da bir başka önemli nokta.

EuroLeague bunun yerine daha açık bir lig formatıyla ilerleyip gerçekten Avrupa basketbolunu kapsayıp, herkese kapı açarak Avrupa’da tekel olarak hayatına devam edebilir. Futbolda UEFA’nın yaptığı gibi basketbolda aynı şekilde bir sistemle ilerleyerek en azından başka yapılanmaların önüne geçer ve tüm Avrupa kulüpleri için ulaşılabilir olması nedeniyle de daha fazla gelir elde eder.

EuroLeague’in tek sıkıntısı lig yapısı da değil. Aynı zamanda lig formatında büyük sıkıntılar var. Bugün tüm spor dallarında en büyük amaç, özellikle Avrupa kupalarında kulüp bazında, büyük takımları olabildiğince birbiriyle oynatmak. EuroLeague’in Final Four sistemi belki bundan 10-15 yıl öncesi için bir yenilik ve heyecan getirmiş olabilir. Fakat bugün düşününce bir takım tüm maçlarını kazanıp Final Four’da tek maç kaybederek şampiyonluk şansını yitirmekte.

Sizce bu sistem ne kadar adil?

Bunun yanı sıra maksimum derece de gelir elde etme amacı taşıyan bir yapı olan EuroLeague neden yarı final ve final maçlarını 7 maçlık seriler üzerinden oynatarak yayın gelirlerini arttırmak istemez?

EuroLeague’in bu kararsız ve özgün olmaya çalışan fakat dünya sporunun geldiği noktadan geri kalmış yapısının onu değişime zorladığı gözler önündedir. Bu değişime ya ayak uyduracaktır ya da yok olmaya mahkumdur. Bunun en temel sebebi artık eğlence ve spor alanında çok daha deneyimli aynı zamanda daha yüksek gelirlere sahip olan NBA’in ona kendi kıtasında rakip olma kararı almasıdır.

NBA Europe, NBA’in Avrupa pazarına yönelik bugüne kadarki en kapsamlı ve stratejik açılımıdır. Bu proje, yalnızca yeni bir lig kurma fikrinden ibaret değil aynı zamanda Avrupa basketbolunun ekonomik, yönetimsel ve medya mimarisini NBA standartlarında yeniden inşa etmeyi amaçlayan uzun vadeli bir dönüşüm planıdır.

NBA’in NBA Europe vizyonunun çıkış noktası, Avrupa’nın artık sadece NBA’e oyuncu ihraç eden bir bölge olmaktan çıkmasıdır. NBA yönetimi, Avrupa’daki genç nüfusun dijital tüketim alışkanlıklarını ve büyük metropollerdeki yüksek satın alma gücünü birleştirerek, kıtayı yeni bir gelir havuzu olarak konumlandırmak istemektedir. Bu nedenle NBA Europe, mevcut EuroLeague yapısını kopyalamak yerine, ABD’de yıllardır başarıyla uygulanan franchise temelli kapalı lig modelini esas alır.

Bu modelin merkezinde düşme–çıkma sisteminin olmadığı, uzun vadeli lisanslarla lige dâhil olan kulüpler yer alır. Kulüpler sportif başarısızlık nedeniyle lig dışına itilmeyeceği için yatırımcılar açısından risk azalır bu sayede altyapı, salon ve marka yatırımları uzun vadeli planlanabilir. NBA’in EuroLeague’den farklı olarak yaptığı bir diğer şey ise kulüp sahipliği kavramını spor yöneticiliğinden çok kurumsal yatırım perspektifiyle yeniden tanımlamasıdır. Amaç, yerel basketbol kültürüne sahip ama küresel ölçekte pazarlanabilir şehir merkezli franchise’lar yaratmaktır.

NBA Europe’un en kritik farkı merkezi gelir ve mali denge sistemidir. Yayın hakları, sponsorluk anlaşmaları, lisanslı ürünler ve dijital gelirler lig tarafından merkezi olarak toplanır. Ardından bu gelirler, rekabet dengesini koruyacak şekilde kulüpler arasında paylaştırılır. Salary cap ve lüks vergisi benzeri mekanizmalarla maaş enflasyonu kontrol altına alınır ve finansal güç farklarının sportif başarıyı tek başına belirlemesi engellenir. Bu yaklaşım, Avrupa basketbolunda kronikleşmiş olan “sürekli zarar eden ama ayakta tutulan kulüp” modeline doğrudan bir alternatiftir.

Medya ve eğlence boyutu NBA Europe’un belki de en güçlü ayağıdır. NBA, Avrupa basketbolunu sadece salon içi performansla sınırlamaz, bunu bir spor müsabakasından ziyade bir eğlence deneyimi olarak görür. Yayın stratejisi, klasik ulusal kanallardan çok küresel dijital platformlara ve streaming servislerine dayanır. Böylece bir NBA Europe maçı, aynı anda Londra’da, New York’ta ve Asya pazarında izlenebilir hâle gelir. Avrupa basketbolu ilk kez gerçekten küresel zaman dilimlerine göre paketlenmiş bir ürün hâline dönüşür.

Coğrafi konumlandırma açısından NBA Europe, geleneksel basketbol şehirlerinden ziyade stratejik metropolleri önceliklendirir. Londra, Paris, Berlin, Madrid gibi şehirler; büyük nüfusları, sponsorluk potansiyelleri, medya merkezleri ve uluslararası marka çekicilikleri nedeniyle öne çıkar. Bu tercihler, bazı köklü Avrupa kulüplerinin dışında kalabileceği anlamına gelirken, NBA’in önceliğinin sportif mirastan çok pazar büyüklüğü ve ticari ölçek olduğunu açıkça gösterir.

NBA Europe’un uzun vadeli hedefi, Avrupa’yı NBA ekosisteminin doğal bir uzantısı hâline getirmektir. Avrupa basketbolunun kendi iç çatışmaları bugün NBA’e bu fırsatı yaratmıştır. Bu aynı zamanda Amerika’nın güçlü reflekslerinin bir göstergesidir. Bundan 10 yıl önceye kadar NBA’in en iyi oyuncuları hep Amerikalıdır fakat bugün bakıldığında NBA’in en iyi oyuncusu sıralamasında Avrupalı oyuncuların orada çok daha güçlü adaylar olduğu görülmektedir. Başlarda Amerika’nın “hor gördüğü” Avrupa basketbolu bugün NBA’i domine etmektedir.

Eğer dünya değişiyorsa, Amerika ve NBA görünen o ki Avrupa ve Euroleague’den çok daha hızlı bu duruma uyum sağlamış durumdadır. Mesele basketbolun kim tarafından daha iyi oynandığı değil, hangi yapının geleceği daha doğru okuduğu meselesidir.

EuroLeague bugün yüksek sportif kaliteye rağmen, kararsız lig yapısı, sınırlı gelir modeli ve Avrupa basketbolunun paydaşları arasında çözülemeyen yapısal çatışmalar nedeniyle kırılgan bir noktadadır. NBA ise tam tersine, Avrupa basketbolunun bu parçalı ve belirsiz yapısını bir fırsat olarak görmüş ve finansal sürdürülebilirlik, eğlence ekonomisi ve küresel pazarlama gücünü merkeze alan bir modelle sahneye çıkmıştır.

EuroLeague köklü bir reform iradesi ortaya koyamazsa, NBA Europe yalnızca yeni bir lig değil, Avrupa basketbolunun ağırlık merkezini kalıcı olarak değiştiren bir dönüm noktası olacaktır. 

Tweet

Tweetle                      Paylaş                        Paylaş