Türkiye Birinci Ligi’nin Tarihsel Gelişimi - II

“Milli Lig” adıyla 1959 yılında başlatılan Türkiye Profesyonel Ligi’nin 1959-1975 yılları arasındaki dönemini çalışmamızın ilk bölümünde incelemiştik. Çalışmamızın bu bölümünde 1976–2000 yılları arasındaki dönemi ele alınacaktır:

Türkiye Profesyonel Ligi’nde başlangıçtan itibaren yer alan İzmir’in  Göztepe takımı ilk kez 1976-1977 futbol sezonunda birinci ligden düşmüştür. Giresunspor ise o sezon küme düşen ikinci takım olmuştur. Aynı sezon, Samsunspor ve Mersin İdman Yurdu ligin yeni takımları olurken, Birinci lig; İstanbul’dan 3, İzmir’den 2, Adana’dan 2 olmak üzere 12 ilin takımları arasında oynanmıştır.  

 

1977-1978 futbol sezonunda; Türkiye Birinci Ligi’nde ilk kez Güneydoğu Anadolu Bölgesinden temsilci yer almıştır. Diyarbakırspor takımı Ankaragücü ile birlikte 1977-1978 sezonunda birinci lige yükselmiştir. Sezon sonunda başarılı olamayan Ankaragücü ve Mersin İdman Yurdu ligden düşmüştür. 1977-1978 futbol sezonu 13 ilin takımları arasında oynanırken;  İstanbul’dan 3, Adana’dan ise 2 takım ligde yer almıştır.

 

1978-1979 futbol sezonunda; Göztepe tekrar birinci lige yükselmiştir. O sezon, Kırıkkalespor birinci ligde ilk ve son kez yer almıştır. Ankara ilinin temsilcisinin olmadığı ve 13 ilin takımlarının yer aldığı 1978-1979 sezonunda; Samsunspor, Boluspor ve Kırıkkalespor sezon sonunda küme düşen takımlar olmuştur.

 

1979-1980 futbol sezonunda; ilk kez Güneydoğu Anadolu Bölgesinin 2 temsilcisi olan Diyarbakırspor ve Gaziantepspor takımları birinci ligde yer almıştır. Gaziantepspor ve Rizespor birinci ligde ilk kez mücadele ederken, 1974-1975 sezonunda küme düşen  Kayserispor bir kez daha lige yükselmiştir. 1979-1980 sezonu, İstanbul’un üç büyük takımı olarak adlandırılan Beşiktaş, Fenerbahçe ve Galatasaray’ın genel olarak başarısızlığıyla sonuçlanmıştır. O sezon Fenerbahçe ikinci olurken, Galatasaray 9 ncu ve Beşiktaş’ta 11. ci olmuştur.  1979-1980 sezonu İstanbul’dan 3, İzmir’den 2 ve Adana’dan 2 olmak üzere 12 ilin takımları arasında oynanmıştır. 1978-1979 ve 1979-1980 sezonlarında Ankara ilinin takımları birinci ligde yer almazken, 1979-1980 sezonu sonunda Göztepe, Kayserispor ve Diyarbakırspor takımları küme düşmüştür. Karadeniz Bölgesi takımlarının başarılı olduğu 1979-1980 futbol sezonunda Trabzonspor şampiyon olurken, Zonguldakspor üçüncü olmuştur. Karadeniz Bölgesinin dört temsilcisi de ligi ilk yedi sırada tamamlayarak Galatasaray ve Beşiktaş gibi birçok kez şampiyon olmuş takımların önünde yer almayı başarmışlardır (Tablo 8).

Tablo  8. Futbol Sezonuna Göre Türkiye Birinci Ligi Takımları, Lig Sıralamaları ve Bölgesel Dağılımları

	1976-1977	1977-1978	1978-1979	1979-1980
1	TRABZONSPOR	FENERBAHÇE	TRABZONSPOR	TRABZONSPOR
2	FENERBAHÇE	TRABZONSPOR	GALATASARAY	FENERBAHÇE
3	ALTAY	GALATASARAY	FENERBAHÇE	ZONGULDAK
4	BEŞİKTAŞ	ADANASPOR	ORDUSPOR	BURSASPOR
5	GALATASARAY	BEŞİKTAŞ	DİYARBAKIRSPOR	RİZESPOR
6	BURSASPOR	ALTAY	ALTAY	ESKİŞEHİRSPOR
7	MERSİN İDMAN Y.	BOLUSPOR	ESKİŞEHİRSPOR	ORDUSPOR
8	BOLUSPOR	ZONGULDAK	ZONGULDAK	ADANA DEMİR S.
9	ESKİŞEHİRSPOR	DİYARBAKIRSPOR	BEŞİKTAŞ	GALATASARAY
10	SAMSUNSPOR	BURSASPOR	GÖZTEPE	ADANASPOR
11	ORDUSPOR	ORDUSPOR	ADANASPOR	BEŞİKTAŞ
12	ADANASPOR	ESKİŞEHİRSPOR	BURSASPOR	ALTAY
13	ADANA DEMİR S.	ADANA DEMİR S.	ADANA DEMİR S.	GAZİANTEPSPOR
14	ZONGULDAK	SAMSUNSPOR	BOLUSPOR	GÖZTEPE
15	GÖZTEPE	ANKARAGÜCÜ	SAMSUNSPOR	KAYSERİSPOR
16	GİRESUNSPOR	MERSİN İDMAN Y.	KIRIKKALESPOR	DİYARBAKIRSPOR

1980-1981 futbol sezonunda; Mersin İdman Yurdu ve Boluspor lige tekrar yükselirken,  Kocaelispor ilk kez yükselmeyi başarmıştır. Sezon sonunda Orduspor, Mersin İdman Yurdu ve Rizespor takımları başarılı olamayarak küme düşmüştür.

1981-1982 futbol sezonunda Sakaryaspor takımı ilk defa, Diyarbakırspor ve Göztepe ise yeniden birinci lige yükselmiştir. O sezon birinci lige yükseltilen Ankaragücü takımı 1980-1981 Türkiye  İkinci  Ligi ‘B’ grubunda Sakaryaspor’un 11 puan arkasından ikinci olduğu halde, Türkiye Kupasını kazandığı için “Bir ikinci lig takımı ilk kez böyle bir başarıya ulaşıyor” gerekçesiyle Federasyon tarafından yapılan yönetmelik değişikliği ile birinci lige yükseltilmiştir. Sezon sonunda Eskişehirspor ilk kez,  Göztepe ve Diyarbakırspor  takımları ise yeniden küme düşmüştür.

1982-1983 futbolsezonunda; Sarıyer ve Antalyaspor ilk kez, Samsunspor ve Mersin İdman Yurdu ise tekrar birinci lige yükselmiştir. Sezon sonunda; Mersin İdman Yurdu, Samsunspor, Gaziantepspor ve Altay takımları başarılı olamayarak küme düşmüştür.

1983-1984 futbol sezonunda; Karagümrük, Denizlispor, Orduspor ve Gençlerbirliği ligin yeni takımları olurken, Adana Demirspor, Adanaspor ve Karagümrük takımları küme düşmüştür (Tablo 9). 

 

Tablo 9. Futbol Sezonuna Göre Türkiye Birinci Ligi Takımları, Lig Sıralamaları ve Bölgesel Dağılımları

	1980-1981	1981-1982	1982-1983	1983-1984
1	TRABZONSPOR	BEŞİKTAŞ	FENERBAHÇE	TRABZONSPOR
2	ADANASPOR	TRABZONSPOR	TRABZONSPOR	FENERBAHÇE
3	GALATASARAY	FENERBAHÇE	GALATASARAY	GALATASARAY
4	GAZİANTEPSPOR	ZONGULDAK	BOLUSPOR	BEŞİKTAŞ
5	BEŞİKTAŞ	SAKARYASPOR	BEŞİKTAŞ	ANKARAGÜCÜ
6	ESKİŞEHİRSPOR	ADANA DEMİR S.	ANKARAGÜCÜ	SAKARYASPOR
7	ZONGULDAK	ANKARAGÜCÜ*	ADANA DEMİR S.	DENİZLİSPOR
8	KOCAELİSPOR	ADANASPOR	BURSASPOR	KOCAELİSPOR
9	BURSASPOR	ALTAY	KOCAELİSPOR	ZONGULDAK
10	FENERBAHÇE	KOCAELİSPOR	ADANASPOR	BURSASPOR
11	ALTAY	GALATASARAY	SAKARYASPOR	GENÇLERBİRLİĞİ
12	ADANA DEMİR S.	BOLUSPOR	SARIYER	SARIYER
13	BOLUSPOR	BURSASPOR	ZONGULDAK	ORDUSPOR
14	RİZESPOR	GAZİANTEPSPOR	ANTALYASPOR	BOLUSPOR
15	MERSİN İDMAN Y.	ESKİŞEHİRSPOR	MERSİN İDMAN Y.	ANTALYASPOR
16	ORDUSPOR	GÖZTEPE	SAMSUNSPOR	ADANA DEMİR S.
17		DİYARBAKIRSPOR	GAZİANTEPSPOR	ADANASPOR
18			ALTAY	KARAGÜMRÜK

           *Ankaragücü Federasyon Kupasını kazandığı için Türkiye Birinci Ligine terfi ettirildi

1984-1985 futbol sezonu; 14 ilin 18 temsilcisiyle oynanmıştır. Altay ve Eskişehirspor birinci lige yeniden yükselirken, ilk kez Doğu Anadolu Bölgesinin bir takımı olan Malatyaspor  birinci lige yükselmiştir. Sezon sonunda; Antalyaspor, Boluspor ve Denizlispor takımları ise küme düşmüştür.

1985-1986 futbol sezonunda; Samsunspor, Rizespor, Kayserispor birinci lige yükselen takımlar olurken, Sakaryaspor, Orduspor ve Kayserispor küme düşmüştür. Bir önceki sezon küme düşen Denizlispor ise Danıştay kararıyla tekrar birinci lige alınmıştır.

1986-1987 futbol sezonunda; Boluspor, Antalyaspor ve Diyarbakırspor birinci lige yükselen takımlar olurken, Antalyaspor, Diyarbakırspor, Kocaelispor ve Bursaspor takımları ligden düşmüştür.

1987-1988 futbol sezonunda; Karşıyaka, Sakaryaspor, Adana Demirspor ile birlikte idari mahkeme kararıyla Kocaelispor ve Bursaspor takımları birinci lige yükselen takımlar olmuştur. Sezon sonunda Denizlispor, Kocaelispor, Gençlerbirliği ve Zonguldakspor takımları küme düşmüştür. 1985-1986, 1986-1987 ve 1987-1988 futbol sezonlarında Türkiye Birinci Ligi 15 farklı ilin takımları ile temsil edilmiş ve o güne kadar en çok ilin temsil edildiği sezonlar olmuştur (Tablo 10). 

 

Tablo 10. Futbol Sezonuna Göre Türkiye Birinci Ligi Takımları, Lig Sıralamaları ve Bölgesel Dağılımları

	1984-1985	1985-1986	1986-1987	1987-1988
1	FENERBAHÇE	BEŞİKTAŞ	GALATASARAY	GALATASARAY
2	BEŞİKTAŞ	GALATASARAY	BEŞİKTAŞ	BEŞİKTAŞ
3	TRABZONSPOR	SAMSUNSPOR	SAMSUNSPOR	MALATYASPOR
4	ANKARAGÜCÜ	SARIYER	TRABZONSPOR	SAMSUNSPOR
5	GALATASARAY	FENERBAHÇE	FENERBAHÇE	BURSASPOR
6	SAKARYASPOR	ANKARAGÜCÜ	MALATYASPOR	TRABZONSPOR
7	KOCAELİSPOR	TRABZONSPOR	DENİZLİSPOR	KARŞIYAKA
8	SARIYER	ALTAY	ALTAY	FENERBAHÇE
9	ORDUSPOR	GENÇLERBİRLİĞİ	ESKİŞEHİRSPOR	SARIYER
10	ESKİŞEHİRSPOR	ESKİŞEHİRSPOR	ANKARAGÜCÜ	ADANA DEMİR S.
11	GENÇLERBİRLİĞİ	ZONGULDAK	ZONGULDAK	SAKARYASPOR
12	ZONGULDAK	DENİZLİSPOR	GENÇLERBİRLİĞİ	ALTAY
13	BURSASPOR	MALATYASPOR	RİZESPOR	ANKARAGÜCÜ
14	MALATYASPOR	KOCAELİSPOR	SARIYER	BOLUSPOR
15	ALTAY	RİZESPOR	BOLUSPOR	ESKİŞEHİRSPOR
16	DENİZLİSPOR	BURSASPOR	KOCAELİSPOR	RİZESPOR
17	ANTALYASPOR	SAKARYASPOR	BURSASPOR	DENİZLİSPOR
18	BOLUSPOR	ORDUSPOR	ANTALYASPOR	KOCAELİSPOR
19		KAYSERİSPOR	DİYARBAKIRSPOR	GENÇLERBİRLİĞİ
20				ZONGULDAK

1988-1989 futbol sezonunda; Konyaspor, Adanaspor ve Kahramanmaraşspor lige yükselen takımlar olurken, Eskişehirspor, Rizespor ve Kahramanmaraşspor o sezon ligden düşmüştür.

1989-1990 futbol sezonunda; Zeytinburnuspor takımı ilk kez ligde yer alırken,  Gençlerbirliği bir sezon ara verdiği lige  tekrar dönmüştür. 1990-1991 sezonunda ligin 16 takıma indirilmesi ile birlikte 5 takım birden; Malatyaspor, Altay, Samsunspor, Adana Demirspor ve Sakaryaspor takımları ligden düşmüştür.

1990-1991 futbol sezonunda; Aydınspor ve Bakırköyspor ilk kez birinci lige yükselirken, Gaziantepspor yedi sezon aradan sonra birinci lige tekrar dönmüştür. O sezon, 10 ilin birer takımı ile birlikte İstanbul ilinin birinci ligdeki takım sayısı altıya çıkmıştır.

1991-1992 futbol sezonunda; Samsunspor, Altay ve Adana  Demirspor bir yıl aradan sonra birinci ligde yeniden yer almıştır. 1989-1990 sezonunda birlikte düşen 3 takım yine birlikte çıkmayı başarmışlardır. Sezon sonunda; Samsunspor, Adana  Demirspor ve Boluspor takımları küme düşmüştür (Tablo 11).   

 

Tablo 11. Futbol Sezonuna Göre Türkiye Birinci Ligi Takımları, Lig Sıralamaları ve Bölgesel Dağılımları

	1988-1989	1989-1990	1990-1991	1991-1992
1	FENERBAHÇE	BEŞİKTAŞ	BEŞİKTAŞ	BEŞİKTAŞ
2	BEŞİKTAŞ	FENERBAHÇE	GALATASARAY	FENERBAHÇE
3	GALATASARAY	TRABZONSPOR	TRABZONSPOR	GALATASARAY
4	SARIYER	GALATASARAY	SARIYER	TRABZONSPOR
5	TRABZONSPOR	SARIYER	FENERBAHÇE	AYDINSPOR
6	ANKARAGÜCÜ	BURSASPOR	BAKIRKÖY	BURSASPOR
7	BOLUSPOR	KONYASPOR	ANKARAGÜCÜ	SARIYER
8	KONYASPOR	KARŞIYAKA	BURSASPOR	ANKARAGÜCÜ
9	BURSASPOR	ANKARAGÜCÜ	BOLUSPOR	ALTAY
10	SAKARYASPOR	ZEYTİNBURNU	GENÇLERBİRLİĞİ	GENÇLERBİRLİĞİ
11	KARŞIYAKA	GENÇLERBİRLİĞİ	AYDINSPOR	BAKIRKÖY
12	MALATYASPOR	ADANASPOR	KONYASPOR	KONYASPOR
13	ADANASPOR	BOLUSPOR	GAZİANTEPSPOR	GAZİANTEPSPOR
14	ADANA DEMİR S.	MALATYASPOR	ZEYTİNBURNU	BOLUSPOR
15	ALTAY	ALTAY	ADANASPOR	ADANA DEMİR S.
16	ESKİŞEHİR	SAMSUNSPOR	KARŞIYAKA	SAMSUNSPOR
17	RİZESPOR	ADANA DEMİR S.
18	K. MARAŞ	SAKARYASPOR
19	SAMSUNSPOR*

             *Trafik kazası geçirdiği için Federasyon kararı ile ligde kalmıştır.

1992-1993 futbol sezonunda; Karşıyaka, Kocaelispor ve Kayserispor takımları birinci lige yeniden yükselirken, sezon sonunda Konyaspor, Bakırköyspor ve Aydınspor ligden düşmüşlerdir.

1993-1994 futbol sezonunda; Samsunspor ve Zeytinburnuspor yeniden, Karabükspor ise ilk kez birinci lige yükselen takımlar olmuştur. Sezon sonunda Karşıyaka, Sarıyer ve Karabükspor takımları küme düşmüştür.

1994-1995 futbolsezonunda; Petrolofisi ve Vanspor ilk kez, Adana Demirspor ise yeniden lige yükselirken, sezon sonunda Zeytinburnu, Petrolofisi ve Adana Demirspor takımları başarılı olamayarak küme düşmüştür. 1992-1993 ve 1993-1994 sezonlarında 10 ilin takımlarından oluşan birinci lig, 1994-1995 sezonunda takım sayısının da  artması ile birlikte 13 ile çıkmıştır.

1995-1996 futbol sezonunda; İstanbulspor 23 yıl aradan sonra tekrar birinci lige yükselmiştir. Karşıyaka ve Eskişehirspor ligin diğer yeni takımları olurken, sezon sonunda Kayserispor ile birlikte kümeden düşmüştür (Tablo 12).                

 

Tablo 12. Futbol Sezonuna Göre Türkiye Birinci Ligi Takımları, Lig Sıralamaları ve Bölgesel Dağılımları

	1992-1993	1993-1994	1994-1995	1995-1996
1	GALATASARAY	GALATASARAY	BEŞİKTAŞ	FENERBAHÇE
2	BEŞİKTAŞ	FENERBAHÇE	TRABZONSPOR	TRABZONSPOR
3	TRABZONSPOR	TRABZONSPOR	GALATASARAY	BEŞİKTAŞ
4	KOCAELİSPOR	BEŞİKTAŞ	FENERBAHÇE	GALATASARAY
5	FENERBAHÇE	SAMSUNSPOR	GENÇLERBİRLİĞİ	KOCAELİSPOR
6	BURSASPOR	KOCAELİSPOR	BURSASPOR	GAZİANTEPSPOR
7	ALTAY	GENÇLERBİRLİĞİ	GAZİANTEPSPOR	ANTALYASPOR
8	ANKARAGÜCÜ	GAZİANTEPSPOR	SAMSUNSPOR	SAMSUNSPOR
9	SARIYER	BURSASPOR	KOCAELİSPOR	BURSASPOR
10	GENÇLERBİRLİĞİ	ALTAY	ALTAY	GENÇLERBİRLİĞİ
11	GAZİANTEPSPOR	ANKARAGÜCÜ	KAYSERİSPOR	ANKARAGÜCÜ
12	KAYSERİSPOR	KAYSERİSPOR	VANSPOR	ALTAY
13	KARŞIYAKA	ZEYTİNBURNU	ANTALYASPOR	İSTANBULSPOR
14	BAKIRKÖY	KARABÜKSPOR	ANKARAGÜCÜ	VANSPOR
15	AYDINSPOR	KARŞIYAKA	DENİZLİSPOR	DENİZLİSPOR
16	KONYASPOR	SARIYER	ZEYTİNBURNU	KAYSERİSPOR
17			PETROLOFİSİ	ESKİŞEHİRSPOR
18			ADANA D.S.	KARŞIYAKA

1996-1997 futbol sezonunda; Sarıyer ve Zeytinburnu ile birinci lige ilk kez çıkan Çanakkale Dardanel ligin yeni takımları olmuştur. Sezon sonunda ise Sarıyer, Zeytinburnu ve Denizlispor küme düşmüştür. Birinci ligde o sezon 12 ilin temsilcisi bulunurken, İstanbul’un altı takımı bulunuyordu.

1997-1998 futbolsezonunda; Kayserispor, Karabükspor ve Şekerspor birinci lige tekrar yükselirken, Kayserispor, Şekerspor ve Vanspor ligden düşen takımlar olmuştur. 1994-1995, 1995-1996, 1996-1997 ve 1997-1998 futbol sezonlarında birinci lige yükselen üç takımdan ikisi sezon sonunda küme düşmüştür.

1998-1999 futbol sezonunda; Adanaspor ve Sakaryaspor ile birlikte Doğu Anadolu Bölgesinin birinci lige çıkmayı başarabilen üçüncü takımı olan  Erzurumspor ligin yeni takımları olurken, sezon sonunda Karabükspor, Çanakkale Dardanel ve Sakaryaspor küme düşmüştür.

1999-2000 futbolsezonunda; Denizlispor, Göztepe ve Vanspor birinci lige yeniden yükselirken, sezon sonunda İzmir ilinin iki temsilcisi olan Altay ve Göztepe ile Vanspor takımları küme düşmüştür (Tablo 13).

 

Tablo 13. Futbol Sezonuna Göre Türkiye Birinci Ligi Takımları, Lig Sıralamaları ve Bölgesel Dağılımları

	1996-1997	1997-1998	1998-1999	1999-2000
1	GALATASARAY	GALATASARAY	GALATASARAY	GALATASARAY
2	BEŞİKTAŞ	FENERBAHÇE	BEŞİKTAŞ	BEŞİKTAŞ
3	FENERBAHÇE	TRABZONSPOR	FENERBAHÇE	GAZİANTEPSPOR
4	TRABZONSPOR	İSTANBULSPOR	TRABZONSPOR	FENERBAHÇE
5	BURSASPOR	SAMSUNSPOR	KOCAELİSPOR	GENÇLERBİRLİĞİ
6	İSTANBULSPOR	BEŞİKTAŞ	ANTALYASPOR	TRABZONSPOR
7	KOCAELİSPOR	ALTAY	GAZİANTEPSPOR	SAMSUNSPOR
8	GAZİANTEPSPOR	BURSASPOR	GENÇLERBİRLİĞİ	DENİZLİSPOR
9	SAMSUNSPOR	KARABÜKSPOR	İSTANBULSPOR	ADANASPOR
10	ANTALYASPOR	KOCAELİSPOR	SAMSUNSPOR	BURSASPOR
11	GENÇLERBİRLİĞİ	ÇANAKKALE D.S.	ALTAY	ANTALYASPOR
12	ANKARAGÜCÜ	ANTALYASPOR	BURSASPOR	KOCAELİSPOR
13	ALTAY	ANKARAGÜCÜ	ERZURUMSPOR	ANKARAGÜCÜ
14	VANSPOR	GENÇLERBİRLİĞİ	ANKARAGÜCÜ	ERZURUMSPOR
15	ÇANAKKALE D.S.	GAZİANTEPSPOR	ADANASPOR	İSTANBULSPOR
16	SARIYER	KAYSERİSPOR	SAKARYASPOR	ALTAY
17	DENİZLİSPOR	ŞEKERSPOR	ÇANAKKALE D.S.	GÖZTEPE
18	ZEYTİNBURNU	VANSPOR	KARABÜKSPOR	VANSPOR

2001–2012 dönemi çalışmamızın III. bölümünde yer alacaktır.                 

Kaynakça

Orta, L., (2000). Dünyada ve Türkiye’de Futbol Organizasyonları -Analitik Bir Yaklaşım-, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.