Katsayı Uygulaması Haksızlığı Artırıyor!

UEFA 2013/14 sezonuna ilişkin ülkemiz katsayısını hesaplarken, Avrupa'dan men edilen takımlarımızı dikkate almadı.

Bu uygulama ile Avrupa’dan men edilen Fenerbahçe ve Beşiktaş’ın da ülke puanı hesaplanmasına dahil edilmesi, ülke puanımızın daha da düşmesine yol açtı. Bu gelişme önümüzdeki iki yıllık süre içinde futbolumuzu fena etkileyecek gibi görünüyor.

 Futbolda bizim gibi henüz birinci sınıf futbol ülkesi olamamış ülkelerin aleyhine çalışan ve bu nedenle büyük takımların ve liglerin lehine haksız rekabeti daha da artıran katsayı uygulamasına hemen hemen her platformda karşı çıkıyorum. Haksız rekabeti, dengesiz rekabete dönüştüren mevcut katsayı uygulaması mutlaka değiştirilmeli. Bu uygulama küçük liglere ciddi darbeler vuruyor. Bu hafta durum tespiti yaptıktan sonra, gelecek hafta bizim gibi ülkelerin önünü kesen bu uygulamayı tartışacağız.

İsterseniz bu uygulama hakkında bilgilendirme yapmadan önce, geçen hafta ne oldu ona bir bakalım.

UEFA Ülke Puanımızı Yanlış  Hesapladı (mı?)

Bildiğiniz gibi UEFA her yıl ülkelerin ve takımların katsayılarını hesaplar ve kendi sitesinde de bunları yayınlar. Bu sene UEFA ülke ve takım katsayılarını hesaplarken, iki takımımızın yani Fenerbahçe ve Beşiktaş'ın, UEFA'dan men edilmesine karşın,  2013/2014 sıralamasında men edilen takımlarımızı da puan hesaplamasına dahil etti. UEFA takımlar bazındaki ülke puanımızı 3 yerine 5’e bölerek Türk futbolunun geleceği açısından da Türk futbolunu ateşe atmış oldu. Beklenen ve olması gereken, Avrupa'dan men edilen kulüplerimizin, puan hesaplanmasında en önemli faktör olan kulüp sayısından çıkartılmasıydı. Bilindiği üzere, UEFA Fenerbahçe ve Beşiktaş’ı, Avrupa Ligi gruplarına kalmasına rağmen Avrupa Kupalarından Fenerbahçe’yi 2 yıl, Beşiktaş’ı ise 1 yıl men etmişti.

Turnuvalara beş kulüple katılan Türkiye'nin puanının bu şekilde hesaplanması,  gelecek iki yıl içinde Türkiye'nin UEFA ülke sıralamasında sıra kaybetmesi anlamına geliyor ki, eğer Avrupa Kupalarında oynayan takımlarımız (Galatasaray ve Trabzonspor) bu sene gerekli ve yeterli puanları toplayamazlarsa,  bu uygulama Türk futbolunu kısa ve orta vadede çok olumsuz etkileyebilecek.

Hesaplama Nasıl Yapıldı?

Bu yıl ülkemizi Avrupa Kupalarında temsil eden kulüplerimizin elemelerde oynadığı karşılaşmalar sonrasında elde ettiği puanlar:

2014/15 Türkiye UEFA Puanı

		Kupa	EG	EB	EM	G	B	M	Bonus	Puan	Ortalama Puan
14	Türkiye 5 Takım		7	3	4	1	0	1	4	14.5	2.900
10	Trabzonspor	EL	5	1	0	1	0	0	0	7.5	Devam
43	Galatasaray	CL	0	0	0	0	0	1	4	4.0	Devam
122	Fenerbahçe	CL	1	1	2	0	0	0	0	1.5	Men
137	Besiktas	EL	1	0	1	0	0	0	0	1.0	Men
167	Bursaspor	EL	0	1	1	0	0	0	0	0.5	Elendi

EL: Avrupa Ligi; CL: Şampiyonlar Ligi; EG: Ön eleme Galibiyet; EB: Ön eleme Beraberlik; EM: Ön eleme Mağlubiyet; G:Galibiyet; B: Beraberlik; M:Mağlubiyet

Yukarıdaki tablodan da görülebileceği üzere 2013/14 sezonunda Avrupa Kupalarında kulüplerimizin topladıkları puanlar 14.500 Puana ulaşmış durumda. Buna göre; Trabzonspor 6 galibiyet 1 Beraberlikle 7.5 puan alırken, Fenerbahçe 1 Galibiyet, 1 Beraberlik ve 2 Mağlubiyetle 1.5 puan, Beşiktaş 1 galibiyet, 1 Mağlubiyetle 1 Puan, Bursaspor 1 Beraberlik, 1 Mağlubiyetle 0.5 puan, Galatasaray galibiyeti olmamasına karşın Şampiyonlar Ligi Grup Bonusu nedeniyle 4 Puan topladılar.

UEFA toplam 14.500 puanı 5 takıma bölerek, ülkemiz sıralama puanını belirliyor. Buna göre 2013/14 sezonunda başlangıçta ülkemizin puanı 2.900 ortalama puana karşılık geliyor. Oysa ki, UEFA bu sezon beş takımımızı dikkate alma yerine, sadece devam eden ve elenen takımlarımızın puanlarını dikkate alıp toplam puanımızı 3’e bölseydi, ulaşacağımız 4000 puanla, şu an ki puanımızdan 1.100 puan daha fazla puana sahip olacaktık. Bunun sıralamadaki anlamı ise; 2013/14 sezonu itibariyle en az iki sıra daha yukarı çıkabilecektik.

Yapılan son hesaplamaya göre, UEFA Şampiyonlar ve Avrupa Ligi ilk gün grup maçlarından sonra ülke/takım sıralamaları aşağıdaki gibi gerçekleşti.

Son Beş Yıl UEFA Ülke Sıralaması  

Sıra     Ülke   09/10     10/11     11/12   12/13       13/14      Puan    Kulüp

Son beş yılda Türkiye hep ilk 10'ndan ayrılmama mücadelesi verdi. Zaman zaman 14.veya 15.sıraya insek te, tekrar toparlanıp yukarılara çıkabildik. Bu sıralar çok önemli. Çünkü, 12 sıradan sonra şampiyon takımımız Şampiyonlar Ligi'ne doğrudan gidemiyor. En az iki ön eleme oynamak durumunda kalacak.

Şike ve Finansal Fair Play Ülke Sıralamamızı Vurdu!

Aslında yukarıdaki tablo iyi incelendiğinde de görülebileceği üzere, biz puan olarak sıkıştıran ve zorlayan, bugün böylesi hesap yapmak zorunda bırakan süreç 2010/11 sezonuyla başlıyor. Bir yandan şike soruşturması kapsamında UEFA’dan 2 yıl men edilen Fenerbahçe, diğer taraftan Finansal Fair Play uygulamaları kapsamında finansal tabloları ve muhasebe kayıtlarındaki olumsuzluk ve dengesizlikler ile beyan edilen bilgilerin gerçeği yansıtmaması sonucu UEFA’dan 1 yıl süreyle men edilen Beşiktaş’ın, UEFA organizasyonlarına katılamamalarının yanı sıra, puanlarının silinmesinin etkisiyle o sezonu ancak 4.600 puanla kapatabildik. O sezonu dört takımla tamamlayan Türkiye’nin puan hesaplamasında toplam puanın yine bugünkü gibi beşe bölünmesi ciddi puan kaybetmemize neden oldu. İzleyen yılda da temsilcilerimizin gerekli puanları toplayamaması ülke olarak biz çok zorladı. Ancak, geçen sene Galatasaray’ın Şampiyonlar Ligi’nde çeyrek final, Fenerbahçe’nin de Avrupa Ligi’nde yarı final oynaması sonucu 10.200 puan toplayabildik ve beş yılı kapsayan toplam 30.400 puanla 11. Sırada kapattık.

Sevgili Uğur Meleke’nin de 19 Eylül 2013 tarihli Milliyet’te “Devler Ligi’nde Yok oluyoruz” başlıklı makalesinde belirttiği gibi “…Her ne kadar Trabzonspor, Devler Ligi’ne katılsa da, Avrupa Ligi’nde oynayacak olan Trabzonspor’un boşluğu (Karadeniz temsilcisi henüz kupaya veda etmediği halde) doldurulmadı. O yıl Avrupa’da sadece 4 takımla temsil edilmemize rağmen toplam puanlarımız 5’e bölündü. Veya başka bir deyişle, toplam puanlarımız 5’e bölünmesine rağmen Trabzon’un Benfica-Bilbao’dan aldığı puanlar hanemize yazılmadı. 2010-11’deki bu garip uygulama bize ilk darbeyi vurdu: Yılı 5,750 puanla kapatmamız gerekirken 4,600’le kapattırıldık. Yunanistan, Danimarka, İsviçre gibi direkt rakiplerimizin yanı sıra Bulgaristan, İsrail, Belarus gibi ülkeler bile o yıl tırpanlanmış puanımızı geçtiler ve ilk büyük darbemizi Haziran 2011’de yedik. … Esas darbe içinse 2013-14’ü beklememiz gerekiyormuş. UEFA’nın iki takımımızın Ağustos sonunda men edileceğini bile bile onları ön elemelere sokması, Türk futbolunu ciddi bir açmaza doğru sürüklüyor şu anda. Bu yıl görünürde toplam 12,500 puanımız var, ama UEFA yine Fenerbahçe ve Beşiktaş’ın elde ettiği 2,500 puanı silerse 10,000’e gerileyeceğiz. Galatasaray ve Trabzonspor gruplarından çıkamazlarsa ve yine 20 binlerde kalırsak, nefesleri hemen ensemizde olan İsviçre ve Yunanistan’a geçilmemiz an meselesi. Ve bu iki rakibimiz birden bizi geçer, biz bu yılı ülkeler sıralamasında 13’üncü tamamlarsak Ağustos 2015’te lig şampiyonumuz da Devler Ligi’ne girmek için iki ön eleme oynamak zorunda kalacak.”

2013/14 UEFA Ülke Sıralaması

Sıra      Ülke    Kulüp               Bonus               Puan           Averaj

Geçen sezon kulüplerimizin özellikle Galatasaray ve Fenerbahçe'nin Avrupa Kupalarında aldıkları başarılı sonuçlar, Türkiye'yi UEFA ülke sıralamasında 7. sıraya kadar yükseltti. Bu sezon Türkiye, UEFA müsabakaları eleme turlarında aldığı sonuçlar nedeniyle 18 sıraya kadar gerilemişti. İlk tur maçlarından sonra 14. Sıraya çıkmayı başardı.

Yukarıdaki tabloya göre, eğer bu sezon Galatasaray ve Trabzonspor Şampiyonlar Ligi ve Avrupa Ligi'nde ekstra performans koyup ta ilave puanlar toplayamazlarsa,  büyük bir olasılıkla 2014/15 sezonunda Şampiyonlar Ligi'ne gidecek takımımız iki ön eleme oynama durumunda kalacak ki, bu Türk futbolu için çok ciddi bir risk anlamına geliyor.

 Son Beş Yıl UEFA Kulüp Sıralaması

Sıra      Kulüp   Ülke  09/10      10/11      11/12      12/13       12/13      Puan 

Yukarıdaki tablodan da görülebileceği üzere son beş yıllık sıralamaya giren kulüp sayımız sadece sekiz. İlk elli kulüp içine girebilme başarısını (Bunu bir başarı olarak görmeli miyiz? Bu kadar yüksek bütçelere sahip olup da, sportif performans koyamayan bu takımlarımızı tartışmalıyız aslında) gösteren sadece  iki kulübümüz Galatasaray ve Fenerbahçe bulunuyor. Galatasaray 44., Fenerbahçe ise 48. Sırada bulunuyor. Buradan da görülebileceği üzere takımlarımızın Avrupa Kupalarından kazandıkları puanlar ne yazık ki, ülkemizi daha yukarılara taşımaya yetmiyor.

Puanlama Nedir? Nasıl Hesaplanır?

UEFA kulüpler ve ülkeler için ayrı katsayı hesaplıyor. Aslında kulüplerin performansları sonucunda topladıkları puanlar, o ülkelerin takım sayısına bölünerek o ülkenin katsayısını oluşturuyor.

UEFA katsayıları : Avrupa Futbol Federasyonları Birliği'nin (UEFA) üyesi olan ülkeleri ve bu ülkelerin takımlarını sıralamakta kullandığı sisteme verilen isimdir. Uygulamanın amacı kulüpler için, UEFA'nın kendi düzenlediği turnuvalara UEFA'ya bağlı ülkelerin yerel liglerinde kupalara katılma hakkı kazanan kulüplerin seri başı olarak girip girmeyeceği; ülkeler için ise, bir ülkeden UEFA Şampiyonlar Ligi ve UEFA Avrupa Ligi'ne kaç takımın katılıp katılmayacağının net olarak görülmesidir. Böylece üst sıralardaki ülkeler daha çok takımla Avrupa kupalarına katılmaya hak kazanırken, alt bölümdeki ülkelerin ise ancak birkaç takımla katılabildiği bir sistem oluşturulmuştur.Bir ülkeden o sene UEFA ve Şampiyonlar Ligi'ne kaç takım katılmışsa, onların topladığı puanlar toplanır ve Avrupa kupalarına katılan takım sayısına bölünür. Ülke takımlarının yukarıdaki hesaplamaya göre aldığı tüm puanlar toplanır. Bu puanlar ülkeden o yıl Avrupa kupalarına katılan takım sayısına bölünerek ülke puanı hesaplanır.

Son 5 yıl toplanan puanların toplamı Ülke sıralamasını belirler. Her beş yılda bir puanlar sıfırlanarak yeniden hesaplanır.

1- Ülke katsayıları

Bir ülkeden o sene UEFA Avrupa Ligi ve Şampiyonlar Ligi'ne kaç takım katılmışsa, onların topladığı puanlar toplanır ve Avrupa kupalarına katılan takım sayısına bölünür. Bu puanlama ülke takımları için şu şekildedir:

Elemelerde;Galibiyet: 1 puan; Beraberlik: 0,5 puan;

Gruplar ve sonrasında; Galibiyet: 2 puanBeraberlik: 1 puan.

Bonuslar;Gruplara kalma (Şampiyonlar Ligi): 4 puanGruplardan çıkmak (Şampiyonlar Ligi):4 puanÇeyrek Final: 1 puanYarı Final: 1 puanFinal: 1 puan.

Ülke takımlarının yukarıdaki hesaplamaya göre aldığı tüm puanlar toplanır. Bu puanlar ülkeden o yıl Avrupa kupalarına katılan takım sayısına bölünerek ülke puanı hesaplanır.

2- Takım katsayıları

Takım katsayıları hesaplanırken, takımların elemelerde yaptıkları maçlar dikkate alınmaz. Avrupa Liginde oynanan her eleme turu 0.5 bonus puan olarak takımın hanesine yazılırken, 1. ön eleme turunu geçen takım 0.5, 2. ön eleme için 1, 3. ön eleme için 1.5, gruplara kalan takım ise minimum 2 puan alır.

Sonuç

Her ne kadar UEFA, takım ve ülke katsayısı ile seri başı uygulamasının, rekabeti düzenlemeye ve heyecanı artırmaya yönelik bir uygulama olduğunu dile getirse de, aslında bu uygulamanın arka planında yatan temel faktörün büyük takımların bu vitrinde olmalarını sağlamak olduğunu görüyoruz. Ancak, bu şekilde reyting artacak ve gelirler yükselecektir. Bu nedenle de, bu kulüplerin gerek ön elemelerde, gerekse gruplarda başlarına herhangi bir kaza gelmemesi ve salahiyetleri için UEFA bu işi gayet sıkı tutmak zorunda hissediyor kendisini.

Sonuç itibariyle büyükleri koruma ve kollamaya yönelik bu uygulama ciddi sakıncaları da bünyesinde taşıyor. UEFA rekabeti düzenleyeceğim derken, aslında haksız rekabeti yüceltiyor, küçük takımların aleyhine rekabeti bozuyor. Hep büyüklerin ve paralı takımların olduğu bir turnuva UEFA’nın ulvi amaçları arasında yer alıyor ne yazık ki. Bu sistemin neden ve nasıl değişmesi gerektiğini önümüzdeki hafta sizlerle paylaşacağım.

Mevcut durum veri olarak kabul edilecek olursa, Avrupa’da mücadele edecek takımlarımıza düşen temel görev: Avrupalı rakipleriyle yapacakları karşılaşmalarda iyi bir performans ortaya koyarak, önce kendilerinin, sonra da ülkemizin katsayısını artırmaya yönelik sonuçlara ulaşmaya çalışmalılar.  

Ancak, görünen o ki, bu sezon takımlarımız yeterli performans sergileyemezlerse, UEFA’nın çok da istediği “büyüklerin ve paralıların top koşturduğu bir Avrupa ” rüyası da, Türkiyesiz devam edebilir. Zira, UEFA’nın elit ve en paralı organizasyonuna ön elemeleri geçerek bir Türk takımının girmesi bugünkü futbol yapılanması ve performansıyla çok da kolay görünmüyor.