top of page
Varlık 2_4x_edited.png

ENDÜSTRİYEL FUTBOL, FUTBOLU ÖLDÜRMEZ

31 Tem 2006
6 dakikada okunur

Bursa Ticaret Odası- Temmuz 2006

TUĞRUL AKŞAR - KUTLU MERİH : ENDÜSTRİYEL FUTBOL, FUTBOLU ÖLDÜRMEZ

Futbol ve para, ateş ve barut mu? Futbolun endüstrileşmesi, romantikliğini törpülüyor mu? Futbol hayatımızı nasıl ve ne kadar işgal ediyor?

Tuğrul Akşar ve Kutlu Merih, amatör olarak gönül verdikleri futbol üzerine o kadar çok düşünüyorlar, o kadar derin analiz ve araştırmalara giriyorlar ki, bildikleri ve öğrendiklerini paylaşmak bir zorunluluk halini alıyor. Futbolun seyirliğinin dışında, futbola ait, hatta onu sarıp sarmalayan konuları kendilerine sorduk.

Futbol, İngiliz “icadı” olarak literatüre ve hayatımızın her kademesine nüfuz eden, kitleleri birbirine bağlayan, peşinden sürükleyen bir oyun. Bir spor aktivitesi. Türkiye’de ise, son aylarda, “Turkcell Süper Lig, Hiç Bitmesin” sloganı birçoğumuzun diline pelesenk olmuş durumda. Futbol bir aşk, bir keyif, kimilerine göre hayatın anlamı... Ama futbolun büründüğü kimlik, giderek metalaşıyor. Endüstri haline gelen futbol, dev bir ekonomi içeriyor artık. Bu konuda merakınızı gidermek isterseniz, karşınıza iki isim çıkıyor: Tuğrul Akşar ve Doç.Dr. Kutlu Merih.

Futbol endüstrisi ya da futbol ekonomisi... Nasıl başladınız, neden futbol..?

Tuğrul Akşar: Bizim yaptığımız, suya bir taş atmak aslında. O taşın yaratacağı ivme bizi ilerletecek, futbolu daha da anlaşılır kılacak. İçeride ve dışarıda futbolun yaşadığı krizler ve devam eden 2006 Dünya Kupası, futbolun ekonomik ve iktisadi yönünün, futbolun bir sektör olduğunun bilincine varılmasını sağlıyor. Futbol artık sadece dışarıdan görüldüğü gibi yeşil sahalarda oynana bir oyun değil. Futbolun çok ciddi bir bütçesi var. Herkes bu pastadan pay alabilmenin mücadelesini veriyor. İşte bu pastanın paylaşım savaşı da futbolun diğer yönüne bakmayı zorunlu hale getiriyor.

Sizin bu merakınız nereden kaynaklanıyor?

TA: 2000 yılında NTVMSNBC’de yazarak başladım aslında. Tamamen amatörce yazılardı bunlar. Her Türk genci gibi ben de arsalarda top koşturdum, gençliğimde okul takımında oynadım. Sonra hayat bizi başka alanlara sürükledi ve futboldan uzaklaştım. 2000 yılında endüstriyel futbol henüz kafamda tam olarak gelişmemişti. Özellikle kriz sonrasında, futbolun ekonomik yönü üzerinde düşünmeye başlamamla birlikte, endüstriyel futbol fikri de olgunlaşmaya başladı. Türkiye’deki kulüplerin yaşadığı ekonomik kriz üzerine düşünmeye başladım. “Acaba yurtdışında da böyle krizler yaşanıyor mu?” sorusundan hareketle araştırmaya giriştim.

Tamamen kişisel merak yani?

TA: Evet, sonra işin peşini bırakmadım. Özellikle yurtdışında bu işler nasıl yürüyor diye araştırma yaparken Deloitte’in raporlarına ulaştım bir şekilde. Deloitte, her yıl Avrupa’nın en zengin 20 kulübünün mali bilançolarını analiz eden ve bir rapor ile bunları yayımlayan bir araştırma şirketi. Raporları incelediğimde gördüm ki, bu devasa bir konu, çok ciddi bir ekonomi içeriyor ve bu konuda çok fazla yol alınabilir. Bizim futbolumuzun da temel sorunu bu konudur. Biz futbolumuzun yapısal problemlerini çözmediğimiz sürece, Avrupa’da sportif başarıya ulaşmamız zaten mümkün gözükmüyor. Bir kere bizde ciddi bir parasızlık sorunu var. Galatasaray’dan örnek verelim isterseniz; Galatasaray 1988’de Steau Bükreş ile o dönem ismi Şampiyon Kulüpler Kupası olan turnuvada yarı final oynama başarısını yakaladı. Sonra camia gördü ki, lokal başarı sizi marka yapmaz. O zaman bir vizyon değişikliğine gidilerek sadece domestik başarılar değil, Avrupa’da ve dünyada başarıya odaklanıldı. Ve bu vizyon değişikliği sonrası, 1996 yılında Fatih Terim’in gelişiyle birlikte, alt ve üst yapılarda yeni yapılanmalara gidildi ve Galatasaray Avrupa’da yürümeye başladı.

Avrupa ile rekabetin şartı nedir? Yalnızca iyi futbol yeterli mi?

Avrupa ile mücadele etmek için zaten çok ciddi bütçelerinizin olması lazım. Yani bizim Avrupa ile sportif anlamda rekabet edebilmemiz için mali anlamda da rekabet edebilmemiz şart. Bunun da faturası 100 milyon dolara yakındır. Eğer bu bütçeyi kendi öz kaynaklarınız ile yaratamıyorsanız, borçlanma yoluna gideceksiniz. Galatasaray’ın bu kadar borçlanmasının sebebi vizyon değişikliği, marka olmaya yönelik adımların atılması ve bunun da borca dayalı bir model ile finanse edilmeye çalışılmasıdır.

Nasıl rekabet edeceğiz öyleyse?

TA: Türk futbolunun en büyük sıkıntılarından bir tenesi, Avrupa ile sportif, mali\iktisadi ve bir de entelektüel anlamda rekabet edememesindedir. Sportif rekabet kolay değil, ciddi bütçelerinizin olması gerekir. Yani Chealsea’nin 440 milyon sterlin para yatırdığı bir ortamda siz 50 milyon dolar ile başarılı olamazsınız. Olursanız da o bir istisna olur. Mali rekabet şansımız da bu anlamda yok. İşte burada benim ortaya çıkış noktam şu oldu, “biz entelektüel anlamda rekabet edebiliriz” Yani futbolun yapısal sorunlarını çözebilecek, futbolu daha iyi noktalara taşıyacak, Türk futbolunu Avrupa ve dünyada daha iyi noktalara taşıyacak sistemin alt yapısını oluşturmamız lazım. Bu sadece maç yorumları, köşe yazıları ile olmaz. Bunun için makaleler kitaplar olması lazım. Biz “Futbol Ekonomisi Stratejik Araştırma Merkezi”ni (www.fesam.org) bu amaçla kurduk. Size çarpıcı bir örnek vereyim, cumhuriyetin ilanından bugüne kadar basılan spor kitaplarının sayısı 275, şimdi 276 oldu. İngiltere’de ise yıllık basılan kitap sayısı 375. İşte fark budur.

Yeterli sayıda akademisyen, stratejist, uzman mı yok?

Kutlu Merih: Yok ama asıl önemli olan bize gösterilen ilgi... İlgi de görmüyoruz ki. Sonuçta iyi veya kötü bu yaşananlar bizi bir yerlere götürüyor. Önemli olan bu süreci sevk ve idare edebilmek. Süreci kendi haline bırakırsanız sizi bambaşka yerlere de götürebilir.

Türkiye’de hakikaten bir futbol endüstrisinden söz edebilir miyiz?

TA: Bunun için parasal büyüklüklere bakmak lazım. Türkiye’deki endüstrinin boyutu yaklaşık 450 milyon dolar. Bunun yüzde 30-35 gibi büyük bir kısmı naklen yayın gelirlerinden oluşuyor. Diğer kalemler ise sponsorluk, lisanslı ürünler, reklamlar, medya planlamaları vs. gibi gelirlerdir. Avrupa’da ise bu pastanın büyüklüğü 12,5 milyar dolar. Yani ancak bu pastanın yüzde 3 kadarını biz oluşturuyoruz. Diğer bir konu, endüstride ürün kadar tüketici de vardır. Bu anlamda taraftarların da evrimleştiğini ve “taraftar müşteri”ye dönüştüğünü analiz edebiliriz. Yani artık kulüpler, taraftarlar üzerinden belirli bir katmadeğer yaratmak istiyorlar.

Yani hayatımıza daha fazla futbol sokmak istiyorlar?

KM: Evet, bir anlamda bunu parasallaştırmak zorundalar. Bugün bir stadın yapımı minimum 50 milyon dolar. Üçüncü ligde oynayan bir kulübün bir yıllık maliyeti en az bir milyon dolardan başlıyor.

TA: Bizim en büyük sıkıntımız yine yöneticilerimiz. Yöneticilerimiz maalesef futbolumuzu yönetecek profesyonel değiller. Hep İngiltere’yi örnek veriyoruz ama, Manchester United’in başında Peter Kenyon vardı. Hem idari direktör hem de pazarlamadan sorumlu direktördü. Roman Abromoviç, Chalsea’yi satın aldıktan sonra Peter Kenyon’u 7,5 milyon sterline Chalsea’ye transfer etti. Bu çok önemli bir olay, bunu irdelememiz lazım; “bir kulüp diğerinden yönetici transfer ediyor”

Bizde neden yapılamıyor peki? En azından bir CEO ya da danışman kadrosu açılamaz mı?

TA: Fenerbahçe yapmak istedi ama iki hafta dayanabildiler, sonra işine son verdiler. Bu iş Türkiye’de kolay değil, çünkü Türkiye’de kulübün başındaki insanlar, kulüpleri şirketleriymiş gibi idare ettiriyorlar. Eğer kulübü aile şirketi gibi yönetmeye kalkarsanız orada kurumsallık ve şeffaflık olmaz. Özellikle şeffaflığı sorgulamaya kalktığınızda da size iyi gözle bakılmaz. Bazı kulüpler bilanço ve gelir tablolarını bile yayınlamıyorlar.

Peki, sizce bu endüstri kontrollü bir endüstri mi? Yani atılan adımların getireceği sonuçlar gözardı mı ediliyor yoksa risklere karşı önlemler alınıyor mu?

KM: Hayır, bence riskler konusunda bir bilinmezlik var. Aksi olsa bir teorisi de olurdu. Burada sorumlular çok bilinçli davranmıyorlar. Artık düşüncenin devreye girmesi, akademisyenlerin, üniversitelerin, araştırma enstitülerinin devreye girmesi gerekiyor. Futbolun bir düşünce kurumu yok. Herkes bildiği gibi, babadan gördüğü gibi yapıyor. Bu da dengeyi bozuyor haliyle. Deneme yanılma ile ilerliyoruz. Taraftar taraftar gibi örgütlenmemiş, futbolcu futbolcu gibi örgütlenmemiş, dernekler dernek gibi örgütlenmemiş vs. “100 yıllık çınar” deniyor kulüplere... Yerleşmiş köklü, patolojik sorunlar var ve aşılması uzun süreçler gerektiriyor.

Çözüm önerileriniz nedir?

TA: Biz bunları FESAM’da yayınladık. Bir kere kulüplerin yönetiminden işe başlamak lazım çünkü profesyonel bir yönetim sergilenmiyor. Bilimsellikten uzak, kurumsallaşılmamış, şeffaflıktan uzak olunduğu sürece kulüpler mali anlamda kendilerine çeki düzen veremez. Yönetsel anlamda yapılması gereken ciddi alt ve üst yapı çalışmaları var. Mali anlamda gözden geçirmeleri gereken yerler var. İktisadi anlamda kulüpler gelirlerini nasıl arttırabilirler ve bu gelirlerin paylaşımı nasıl daha düzenli ve dengeli olabilir sorusu tartışılmalı. Bunun gibi birçok sorun var. Bu bir hap değil ki, yuttuğunda hemen çözülsün. Bizim ilk önce bu endüstriyi, bu pastayı büyütmenin yollarını aramamız lazım. Kulüplerimizin marka olmasını sağlamamız lazım. Bu endüstrinin ilk ilkesi gereği, mutlaka kurumsallaşmayı tamamlamamız lazım.

2050 Şampiyonu Türkiye

Dünya Bankası için “Dünya Kupası ve Ekonomi” başlıklı bir rapor hazırlayan Goldman Sachs’a göre 2050 Dünya Kupası’nı Türkiye kazanacakmış. Aslında çok doğru tespitleri var Sachs’ın: “Türk futbolu ülke ve ekonomi olarak gelişime çok müsait, devasa bir potansiyelleri var. Gençler ve yetenekliler. Avrupa, Amerika ve Afrika ise misyonlarını artık tamamlamak üzere. Türkiye 2050’de futbolu “ata sporu” olarak görecektir. Tabii günümüzdeki şartlar değişmez ve mesela Hindistan futbolu keşfetmezse...” Bunu biz değil, bir Avrupalı söylüyor.  Biz de diyoruz ki geçmişteki “beklenmeyen” başarılar (Galatasaray’ı burada tenzih ederim çünkü o kupa tam bir amaca yönelik çalışmanın ürünüdür) doğru stratejiler, doğru sevk ve idare ile kalıcı başarılara dönüşebilir.

Bir parça da yeni kitabınızdan bahsedelim mi?

Tuğrul Akşar: Bu kitaptan aslında alınacak çok fazla dersler var. 4 yıllık bir emeğin ürünüdür “Futbol Ekonomisi” Sorguladık, eleştirdik ve çözüm önerilerimizi yazdık. Biz toplumsal sorumluluğumuzu yerine getirerek Türk futbolunun yapısal sorunlarını ortaya koyduk. Avrupa ölçeğinde kıyasladık, genellemelere vararak çözüm önerilerimizi ortaya koyduk. Bu kitap geçtiğimiz sene yayımladığımız Endüstriyel Futbol’un da geliştirilmiş versiyonudur.

 
 
 

Yorumlar


bottom of page