Dünya Kupası Brezilya'da Sorunların Üzerini Örtebilecek mi?

Geçen hafta Dünya Kupası Brezilya’da müthiş maçlar ve olağanüstü sonuçlarla başladı. Futbol zenginliği ve görselliği bakımından son derece iyi başlayan ve devam eden bir Dünya Kupası izliyoruz.

Favorilerin yıkıldığı, sürprizlerin zirve yaptığı, heyecan dolu maçlar adeta bizi ekranlara kilitliyor. Bununla birlikte, Brezilya’da bir başka şeyi daha, yani bu organizasyon nedeniyle merkezi hükümet aleyhine yapılmakta olan toplumsal gösterileri ve yaygınlaşan grevleri de izlemeye başladık.

Neredeyse, Dünya Kupaları tarihindeki en kitlesel protestoların gerçekleştiği bir turnuvaya tanık oluyoruz. Öğretmenlerden polislere, metro işçilerinden inşaat işçileri ve belediye çalışanlarına kadar yayılan ve milyonu bulan göstericilerin katıldığı kitlesellikteki protestolar şimdi de greve doğru yol alıyor.

Gerçekte, 2014 Dünya Kupası’nın girişi olarak kabul edilen ve ev sahipliğini Brezilya’nın yaptığı 2013 FIFA Konfederasyonlar kupasından bu yana sokaktaki adamın protestoları yaklaşık bir yıldır artarak devam ediyor.

Brezilyalı vatandaşlar, ülkenin içinde bulunduğu krize karşın, hükümetin Dünya Kupası organizasyonu için 14 Milyar dolara ulaşan harcamalarını protesto ediyor. Brezilyalı vatandaşa göre, “ortada çok önemli ekonomik sorunlar ve sıkıntılar dururken, hükümetin ülkenin kıt kaynaklarını, “sadece bir ay sürecek bir gösteriye harcanmasına”  başta belediye işçileri olmak üzere, toplumun önemli bir kesimi muhalefet ediyor.

Futbolun Bir Din Olarak Algılandığı Bir Ülke

Brezilya 8.5 milyon kilometre kare yüz ölçümü, 198 milyona varan nüfusu,  2.3 Trilyon dolara ulaşan milli geliriyle Latin Amerika’nın en büyük ülkesi. Ekonomik büyüklük olarak ta, dünyanın en büyük yedinci ekonomisi…

Bu ülke, Nijerya hariç diğer dünya ülkelerinde yaşayandan daha fazla zenci, Japonya dışındaki diğer ülkelerde bulunandan çok daha fazla Japon ve üç yüz elli bin Kızılderilinin yaşadığı renkli ve farklı bir ülke. Brezilya bu etnik çeşitliliğin yanı sıra aynı zamanda dünyanın en önemli portakal suyu, kahve ve şeker üreticisiyken, diğer taraftan da dünyanın belli başlı gelişmiş uçak sanayisine sahip ülkeler arasında yer alıyor.

Bir diğer önemli özelliği ise, müzik ve dans başta olmak üzere zengin bir sanat mirasına sahip ülke olması. Ama en çok da futbolu ve futbolcu ihracatıyla meşhur bir ülke. Bugüne kadar beş kez Dünya Kupası’nı müzesine götüren Brezilya’nın futbol gelirlerinin üçte birlik kısmı futbolcu ihracatından geliyor. Son istatistiklere göre Brezilya dışında top oynayan Brezilyalı futbolcu sayısı ise on bin civarında.

Brezilya’da futbolun toplumsal yönüne bakıldığında, dünyanın hiçbir ülkesinde futbola bu kadar çok anlamın yüklenildiği bir başka ülke de göremezsiniz.

Literatür yayınlarından çıkan “Futebol: Brezilya Yaşam Tarzı” isimli kitabın İngiliz yazarı Alex Bellos’a göre, “Futbol, Brezilya’da adeta bir din” gibi kabul ediliyor”  ve  “tüm Brezilyalılar futbolu toplumsal yaşamın ayrılmaz bir parçası, bir yaşam tarzı olarak görüyorlar.”

Alex Bellos bu ülkede futbolu, “Brezilyalıların kendilerini nasıl tanımladıklarının bir ifadesi” olarak değerlendiriyor  ve  “ Latin Amerika’nın bu en büyük ülkesinde yaşayan ırkları bir arada tutan, çelişkilerini uyumlaştıran bir mozaik olarak” yorumluyor. Bellos, bu güzel oyunun “Brezilya’da yaşayan tüm etnik grupların parıltısının, gençliğinin, yaratıcılığının, becerisinin bir sembolü olarak da algılanması gerektiğini” belirtiyor.

Brezilya Ekonomik Olarak Ne Durumda?

Brezilya hükümeti geçen yıl bu organizasyon için yaklaşık 14 Milyar dolarlık bir bütçe ayırdığını açıklamıştı.  Bu tutara ek olarak Brezilya 2016 Olimpiyatları için de yaklaşık 3.5 Milyar dolarlık daha bir harcama yapmak zorunda kalacak. 2008 krizini derinden yaşayan Brezilya, bu krizden kemer sıkarak çıkmaya çalışmıştı. Sokaktaki gösterilerinin temel sebeplerini de işte bu bütçe oluşturuyor. Toplam nüfusun %21,4’ünün yoksulluk sınırının altında olduğu, gelir dağılımı dengesizliğinin giderek derinleştiği, işsizlik oranının yüzde altıya yaklaştığı, cari açığın 82 Milyar dolar ile en yükseğe çıktığı, tasarrufların milli gelire oranının %14.7 ile giderek düştüğü ve içinde bulundukları ekonomik krizden çalışan kesimin kemer sıkarak çıkmaya çalıştıkları bir ekonomide, hükümetin Dünya Kupası ve Olimpiyatlara neredeyse 20 Milyar dolara ulaşacak bir bütçeyi ayırması, çalışan, ücretli ve yoksul kesimi sokaklara döktü.

Sokaktaki vatandaş, hükümetin Dünya Kupası’na ayırdığı kaynağın başta sağlık, eğitim, barınma gibi temel gereksinim sorunlarının çözümüne aktarılmasını talep ediyor.

Grubun En Zengini Brezilya

Aşağıdaki, tablodan da görülebileceği üzere Brezilya mücadele ettiği grubun en zengin ülkesi. Gerek Milli Gelir, gerekse takım değeri olarak  diğer üç ülke Hırvatistan, Meksika ve Kamerun’un toplamı bir Brezilya etmiyor. Brezilya sahip olduğu makro ekonomik ve demografik göstergeleri itibariyle diğer ülkelere önemli farklar atıyor. Ancak, kişi başı gelirde, tasarruf oranlarında, işsizlikte, enflasyonda, cari açıkta Meksika ve Hırvatistan gibi önemli rakiplerinin gerisinde kalıyor.

(*) İlgili veriler Haliç Üniversitesi BESYO öğrencisi Fıratalp Duda tarafından derlenmiştir. Kendisine teşekkür ederim.

Futbol Mutluluk Getirebilecek mi?

Futbolun yaşam tarzını belirlediği Brezilya’da,  Dünya kupası onlar için çok şey ifade ediyor.

Bir yandan yukarıda dile getirdiğimiz üzere toplumsal kesimler arasındaki gelir dağılımı dengesizliğinin neden olduğu sorunlar, geniş halk kesimlerinin temel gereksinimlerin karşılanmasındaki sıkıntılar; turnuvanın oynandığı Rio de Janeiro ve  diğer 11 şehrin favelalarında yaşanılan yoksulluk, açlık ve işsizliğin getirdiği ağır yaşam koşulları bu geniş katmanları, Dünya Kupası özelinde  protestolara sürüklerken, diğer taraftan futbolla kendisini özdeşleştiren bu kesimlerin, bir aylık süre için bile olsa politik, ekonomik ve ideolojik sorunlarından uzaklaştırılabilmesinde ve onların sosyal olarak yönlendirilebilmesinde Brezilya milli takımı ve Dünya Kupası çok önemli bir araç olarak karşımıza çıkıyor.

Futbolun diğer ülkelerde olmadığı kadar etkin bir şekilde kitleleri yönlendirebilecek bir potansiyel ve güce sahip olması,  bu oyuna gösterilen olağanüstü ilgi, bu bağlamda toplumsal tepkileri bir ölçüde de olsa törpülüyor.

Sonuç

Sahip olduğu makro ekonomik göstergelerini dikkate aldığımızda Brezilya’yı, “toplumsal eşitsizlikle boğuşan zengin bir ülke” olarak niteleyebiliriz.

Yeryüzünün en gelişmiş futbol iklimine sahip, futbolu çok seven bu ülkede, geniş halk kesimlerinin günlük yaşamın gerektirdiği temel hizmetlerin karşılanması konusunda çok önemli ve temel sorunları bulunurken, hükümetin 20 Milyar dolara yakın kaynağı Dünya kupası ve 2016 Olimpiyatları için ayırması, ülkede toplumsal muhalefetin de sokaklara taşmasına neden oldu. Kitlesel eylemlerin Dünya kupası süresince devam etmesi güçlü bir olasılık olarak karşımızda duruyor. Bu gelişmeler, aynı zamanda bundan sonra bu organizasyonlara talip olacak ülkeler için de potansiyel bir “baş ağrısı” olacak gibi görünüyor.{jcomments on}

Diğer Gruplarda Yer Alan Ülkelerin Makro Ekonomik Göstergeleri (2014)(*)

B Grubu	İSPANYA	HOLLANDA	ŞİLİ	AVUSTRALYA
Takım Değeri (Milyon Euro)	622	207.5	139.3	21.4
Milli Gelir (milyon dolar)	1.358.687	800.007	276.975	1.505.277
Kişi başına milli gelir (ABD Doları)	29.150	47.633	15.775	64.863
Nüfusu (Milyon)	46.610	16.795	17.557	23.207
Tasarrufların milli gelire oranı (Yüzde)	18.9	26.6	20.5	24.7
Büyüme oranı (Yüzde)	-1.2	-0,8	4.2	2.4
Enflasyon, tüketici fiyatları artış oranı (Yüzde)	1.5	2.6	1.8	2.5
İşsizlik oranı (Yüzde)	26.4	6.9	5.9	5.7
Cari açık (milyar dolar)	9.5	83.2	-9.4	12.4
Cari açığın milli gelire oranı (Yüzde)	0,7	10.4	-3.4	3.0

C Grubu	YUNANİSTAN	KOLOMBİYA	FİLDİŞİ SAHİLİ	JAPONYA
Takım Değeri (Milyon Euro)	190.2	79.9	121.7	98
Milli Gelir (milyon dolar)	241.796	381.822	28.288	4.901.532
Kişi başına milli gelir (ABD Doları)	21.857	8.097	1.175	38.491
Nüfusu (Milyon)	11.063	47.151	24.069	127.341
Tasarrufların milli gelire oranı (Yüzde)	13.7	20.9	16.0	21.7
Büyüme oranı (Yüzde)	-3.9	4.3	8.1	1.5
Enflasyon, tüketici fiyatları artış oranı (Yüzde)	-0,9	2.0	2.6	0,4
İşsizlik oranı (Yüzde)	27.3	9.7	35	4.0
Cari açık (milyar dolar)	1.6	-12.6	-0,346	34.3
Cari açığın milli gelire oranı (Yüzde)	0,7	-3.3	-1.2	0,7

D Grubu	URUGUAY	KOSTA RİKA	İNGİLTERE	İTALYA
Takım Değeri (Milyon Euro)	217.6	29.6	334	323
Milli Gelir (milyon dolar)	56.345	49.621	2.535.761	2.071.955
Kişi başına milli gelir (ABD Doları)	16.609	10.432	39.567	34.714
Nüfusu (Milyon)	3.392	4.756	64.087	59.685
Tasarrufların milli gelire oranı (Yüzde)	16.0	16.3	11.0	17.8
Büyüme oranı (Yüzde)	4.2	3.5	1.8	-1.9
Enflasyon, tüketici fiyatları artış oranı (Yüzde)	8.6	5.2	2.6	1.3
İşsizlik oranı (Yüzde)	6.3	9.0	7.6	12.2
Cari açık (milyar dolar)	-3.3	-2.5	-379.2	16.1
Cari açığın milli gelire oranı (Yüzde)	-5.9	-4.5	-2.3	0,8

E Grubu	İSVİÇRE	EKVATOR	FRANSA	HONDURAS
Takım Değeri (Milyon Euro)	178	62.9	379	20.9
Milli Gelir (milyon dolar)	650.814	94.144	2.737	18.813
Kişi başına milli gelir (ABD Doları)	81.323	5.968	42.999	2.323
Nüfusu (Milyon)	8.003	15.775	63.660	8.098
Tasarrufların milli gelire oranı (Yüzde)	31.5	25.9	17.7	15.6
Enflasyon, tüketici fiyatları artış oranı (Yüzde)	-0,2	2.7	0,9	5.2
Büyüme oranları (Yüzde)	1.9	4.2	0,3	2.6
İşsizlik oranı (Yüzde)	3.2	4.7	10.8	4.4
Cari açık (milyar dolar)	62.5	-1.3	-44.1	-1.6
Cari açığın milli gelire oranı (Yüzde)	9.6	-1.5	-1.6	-8.8

F Grubu	ARJANTİN	BOSNA-HERSEK	İRAN	NİJERYA
Takım Değeri (Milyon Euro)	391.5	115	24.5	86.7
Milli Gelir (milyon dolar)	488.213	17.828	366.259	286.470
Kişi başına milli gelir (ABD Doları)	11.766	4.597	4.750	1.692
Nüfusu (Milyon)	41.492	3.878	77.097	169.282
Tasarrufların milli gelire oranı (Yüzde)	21.3	12.3	45.9	29.3
Büyüme oranı (Yüzde)	4.2	1.2	-1.6	6.3
Enflasyon, tüketici fiyatları artış oranı (Yüzde)	10.6	-0,92	35.2	8.4
İşsizlik oranı (Yüzde)	7.1	27.0	12.9	23.9
Cari açık (milyar dolar)	-4.5	-0,99	29.7	13.4
Cari açığın milli gelire oranı (Yüzde)	-0,9	-5.5	8.1	4.6

G Grubu	ALMANYA	PORTEKİZ	GANA	ABD
Takım Değeri (Milyon Euro)	562	297.3	96.4	57.8
Milli Gelir (milyon dolar)	3.635.959	219.972	44.223	16.799.700
Kişi başına milli gelir (ABD Doları)	44.999	20.727	1.729	53.101
Nüfusu (Milyon)	80.800	10.613	25.563	316.373
Tasarrufların milli gelire oranı (Yüzde)	24.3	16.0	20.2	17.2
Büyüme oranı (Yüzde)	0,5	-1.4	5.5	1.9
Enflasyon, tüketici fiyatları artış oranı (Yüzde)	1.6	0.4	11.7	1.5
İşsizlik oranı (Yüzde)	5.3	16.3	11.0	7.3
Cari açık (milyar dolar)	273.5	1.1	-5.8	-379.2
Cari açığın milli gelire oranı (Yüzde)	7.5	0,5	-13.2	-2.3

H Grubu	BELÇİKA	CEZAYİR	RUSYA	KORE CUMHURİYETİ
Takım Değeri (Milyon Euro)	342	57.2	183.8	51.9
Milli Gelir (milyon dolar)	506.560	206.095	2.118.006	1.221.801
Kişi başına milli gelir (ABD Doları)	45.383	5.437	14.818	24.328
Nüfusu (Milyon)	11.162	37.900	142.929	50.220
Tasarrufların milli gelire oranı (Yüzde)	11.2	51.1	25.3	32.1
Büyüme oranı (Yüzde)	0,249	2.7	1.2	2.7
Enflasyon, tüketici fiyatları artış oranı (Yüzde)	0,5	3.2	6.7	1.3
İşsizlik oranı (Yüzde)	8.4	9.8	5.5	3.1
Cari açık (milyar dolar)	-8.6	0,920	33.0	70.7
Cari açığın milli gelire oranı (Yüzde)	-1.7	0,4	1.5	5.7

(*) İlgili veriler Haliç Üniversitesi BESYO öğrencisi Fıratalp Duda tarafından derlenmiştir. Kendisine teşekkür ederim.