Spor Kulüpleri İçin Yeni Gelir Yaratma Araçları Olarak Kripto Para ve Fan Tokenlar
Bizi Takip Edin Futbol ekonomisi facebookta futbol ekonomisi twitterde
x
Buradasınız >> Ana Sayfa Haberler & Makaleler Mali Tuğrul AKŞAR Spor Kulüpleri İçin Yeni Gelir Yaratma Araçları Olarak Kripto Para ve Fan Tokenlar

Spor Kulüpleri İçin Yeni Gelir Yaratma Araçları Olarak Kripto Para ve Fan Tokenlar

21crypto-bet-btc-eth

Tuğrul AKŞAR- 22 Eylül 2021 Futbol kulüplerinin içinde bulundukları ekonomik ve finansal yetersizlikler, pandemi kaynaklı gelir düşüşleriyle de birleşince, kulüpler yeni kaynak arayışına yönelmek durumunda kaldılar.

 

Nitekim bu kapsamda en son Fenerbahçe 9 Ağustos 2021’de, Fenerbahçe Token’ı piyasaya arz ederek, 268.500.000 TL ek gelir elde etti.[1] 

 

Her ne kadar token veya coinler bir finansal ürün olmasa da, birer digital varlık ve dijital para olarak karşımıza çıkıyor, kripto para olarak adlandırılan bir eko sistem içinde yer alıyorlar. Biz bu yazımızda kripto paranın ve dijital varlığın futbol kulüplerine sağladığı gelir olanakları ile futbol tüketicisi açısından bu spekülatif yatırımın olası riskleri üzerinde duracağız?

 

Dijital varlıklar ve Dijital Paralar Kulüpler İçin Önemli Hale Gelmeye Başladı

 

Günümüzde bir çok spor kulübü çeşitli amaçlarla fan token (taraftar jetonu) üretiyor. Küresel olarak genellikle kripto paralar borsasında işlem gören bu dijital varlıklar, çeşitli amaçlarla kulüpler tarafından ya herhangi bir projenin finansmanı ya da finansal zorlukları aşmak için yeni gelir kaynağı yaratmak için arz ediliyor. 

 

Üretilen tokenların içinde en yaygın olanı ise, belirli bir ürün ya da hizmete erişmek için üretilen utility tokenlardır. Bu tokenlar ile taraftarlar sahip oldukları tokenları bazı uygulamalar üzerinden cüzdanlara çekip başta bilet olmak üzere, logolu ürün satın almak vb. çeşitli kulüp etkinliklerinde kullanabilme olanağına sahip olabiliyorlar. Bu kapsamda çıkartılan taraftar tokenlarından kulüpler milyonlarca dolar para kazanabiliyorlar. 

 

Futbol takımları, taraftar token tekliflerinde hala ana itici güç olsa da, trend diğer branşlara da yayılıyor. NBA, NHL ve MLB takımlarının da bu kripto eko sistemi içinde yer alacakları konuşuluyor. [2]

 

Ya da daha açık bir ifadeyle bu dijital varlıklara veya digital (kripto) paraya yatırımın rasyonel olup olmadığını sorgulayacağız.

 

Öncelikle coin, alt coin, token ve blockchain ne anlama geliyor, bu kavramları kısaca açıklayalım.

 

Coin mi, Token mı?

 

Blockchain: Ekim 2008’de yaşamımıza giren, teknolojik alt yapının sağladığı olanaklar ile kripto paraları aynı cüzdanda saklayabilen, dağıtabilen, artırabilen, yüksek güvenilirliğe sahip bir ağdır. Blockchain temel olarak bir kripto para cüzdanıdır. Bu cüzdanda çok sayıda kripto para, blok zincirindeki tüm bilgisayar sistemleri ağında çoğaltılabilir ve dağıtılabilir. Bu bağlamda yapılan işlemlerin dijital bir defteri olarak ta değerlendirilebilir. Zincirdeki her blok bir dizi işlem içerir ve blok zincirinde her yeni işlem gerçekleştiğinde, bu işlemin bir kaydı her katılımcının defterine eklenir.

Bir sanal para sistemi olarak tanınan Bitcoin uygulaması, tamamen Blockchain teknolojisinin ürünüdür. Blockchain teknolojisi, kısaca, güvenmediğiniz kişilerle veri paylaşmanın güvenli bir yolu diyebiliriz.  Blockchain, operasyonlarını bir bilgisayar ağına yayarak, Bitcoin ve diğer kripto para birimlerinin merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadan çalışmasına izin verir. Bu sadece riski azaltmakla kalmaz, aynı zamanda işlem ve işlem ücretlerinin çoğunu da ortadan kaldırır. Blockchain ağındaki işlemler, binlerce bilgisayardan oluşan bir ağ tarafından onaylanır. Bu, doğrulama sürecindeki neredeyse tüm insan katılımını ortadan kaldırarak daha az insan hatası ve doğru bilgi kaydı ile sonuçlanır ve Blockchain, üçüncü taraf doğrulama ihtiyacını ve bununla birlikte bunların maliyetlerini ortadan kaldırır.

Bir blockchain üzerinde dağıtılan veriler, aynı anda bir yerde veya birden fazla yerde saklanmaz; bu da, saklanan verinin halka açık olduğu ve bu sayede internetteki herkes tarafından erişilebilir durumda olduğu anlamına gelir. Veriler milyonlarca cihaz tarafından eş zamanlı olarak barındırıldığı için saldırıya uğramaya eğilimli bu verilerin merkezi bir sürümü yoktur.

 

Blockchain Ne Kadar Güvenli?

 

Blockchain protokolü ne kadar güvenli olursa olsun, bilgisayar korsanları en korumalı sistemleri bile aşabiliyor. Geliştiriciler Blockchain’in güvenli kalması için denenmiş ve test edilmiş yöntemler kullansa bile, verilerin güvenli olmayan şekilde bulunduğu durumlar olabiliyor. Blockchain ağındaki düğümlerin, verilerin karşılaştırılmasının yapılabilmesi için sürekli iletişim halinde bulunma zorunluluğu vardır. Bir hackerın bir düğümün iletişimini ele geçirmesi durumunda, gerçekleştirilebilecek sahte işlemler, bu protokolü yanıltabilir. Kriptopara korsanları ve onların denedikleri yöntemler, blockchain ağının gerçekten ne kadar güvenli olduğunu açık bir şekilde gösteriyor.

 

Bu kapsamda bu kavramları kısaca daha detaylı olarak açıklamakta yarar var.

 

Token nedir?

 

Token kendi blockchain sistemi olmayan, bir coinin blockchain sisteminde çalışabilen dijital bir varlıktır. Tokenı sadece belirli bir sistem içinde, belirli bir amaca yönelik olarak kullanabilirsiniz. Tokenı bir futbol maçı bileti olarak düşünürsek, bu bilet ile sadece stadyuma girebilirsiniz, başka bir ödeme gerçekleştirmeniz olanaksızdır.

 

Üç ana token çeşidi vardır. Bunlar, hizmet token’ı, menkul kıymet token’ı ve hisse senedi token’ı olarak ifade edilebilir. Bir hizmet token’ı, yazılım, dijital içerik vb. gibi hizmetlere ya da ürünlere erişim imkanı verir. Bir menkul kıymet token’ı gerçek hayattaki fiziksel varlıkları temsil edebilir. Bir hisse senedi token’ı da bir şirkette kısmi sahipliğe karşılık gelir.

Coin Nedir?

 

Coin kendi blockchani üzerinden bir para değişim (ödeme aracı) işlevine sahiptir. Token da ise bu özellik bulunmamaktadır. Bunun yanısıra coini paradan ayıran iki önemli fark bulunuyor. Bunlardan ilki ve en önemlisi, bir para otoritesi (merkez bankası) tarafından basılmamış olmamsıdır. İkincisi ise, fiziksel olarak bir varlığa sahip olmaması, dijital bir formda oluşturulmasıdır. Coinlerin, birçok kurum ve kuruluş tarafından gelecekteki en önemli para birimi statüsüne yükseleceği öngörülüyor. Coin, kripto veya dijital para olarak da adlandırılıyor. 

 

En popüler coin olarak Bitcoin'i görüyoruz. Bitcoin’in ardından piyasaya sürülen Ethereum, Litecoin ve Ripple vb. altcoin’ler de teknik olarak coin görevi yapmaktadır.

 

Altcoin Nedir?

 

Yukarıda da adını geçirdiğimiz Token ve Coin ile birlikte adını duymaya alışkın olduğumuz altcoin ise, Blockchain sistemine sahip bitcoin hariç tüm coin’lere verilen isimdir. Bitcoin’den sonra çıkmış olan tüm coinler altcoin‘dir. Ethereum, Litecoin, Ripple vb.coin’ler altcoindir.

 

Özetleyecek olursak, Coin ve Token arasındaki temel fark olarak kendi blockchain ağına ve değişimine sahip olup olmadığına bakmamız gerekiyor. Coin kendi blockchain ağına sahip olurken, tokenlar farklı dijital varlıkların blockchain yapılarını kullanırlar. 

 

Tokenler, Blockchain üzerinden dijital yollarla transfer edilebilir varlıklardır. Bu sayede hizmetler arasında geçiş yapabilmek için tokenlardan yararlanılmaktadır. Herhangi bir kişi kendisi için token üretimi yaparak bunu hizmete dönüştürebilmektedir. 

 

Token ile Coin Arasındaki Fark 

 

En basit hali ile ifade edilecek olunursa, tokenlar kendi blok zincirine sahip olmayan, önceden var olan bir blok zinciri üzerinden üretilen varlıklardır. Token ve çeşitleri Blockchain sisteminde olduğu gibi transfer edilebilme özelliğine sahiptir. Bu şekilde tıpkı dijital paralardakine benzer bir çalışma prensibine sahiptir. Değer, ürün ve hizmeti temsil eden varlıklar token olarak adlandırılabilir. Tokenlar hangi platform içerisinde yer alıyorsa onun değerinin yükseltmek adına üretilebilmektedir. Tokenları dijital bir varlık olarak tanımlamak mümkündür. Transfer edilebilme özelliği olan dijital mülk olarak bilinen tokenlar, bir platformun bütün yönlerinden yarar sağlayabilmektedir.

 

Coin ve token arasındaki farkgöz önüne alındığında oluşturulmalarından kullanılma süreçlerine kadar birtakım ayrımlar da söz konusudur. Token ve coin arasında bulunan farklılıklar şu şekilde sıralanabilir:

 

Tokenları oluşturmak coin oluşturmaktan daha kolaydır. Bunun nedeni token yapmak için herhangi bir kod oluşturma veya değişikliği yapmak zorunda olmamanızdır. Token oluşturmaya olanak tanıyan herhangi bir şablon kullanarak kısa süre içerisinde işlem tamamlanır. Örneğin günümüzde Ethereum tabanında pek çok token yer almaktadır. Token oluşturmak için en sık kullanılan ve blok zincire bağlı şablonlar arasındadır.

 

Özetle, coinler sahip oldukları kendi özel blockchain sistemleri üzerinde çalışan Kripto para dijital bir parayı ifade ederken, kendi blockchaini olmayan tokenlar ise dijital bir varlık olarak adlandırılır. Yani, kripto paralar kendilerine özel bağımsız blockchainleri ile çalışırken, tokenlar var olan bir blockchain üzerine tanımlanıyorlar. Bu nedenle kripto para birimlerinde yeni bir blockchain oluşturulması gerekiyor. Fakat token için yeniden böyle bir ağ oluşturulmasına gerek bulunmuyor.

 

Kripto paralar belirli bir varlığın karşılığı niteliğindedir ve varlıkların transfer edilmesinde kullanılır. Token ise belirli bir amaç doğrultusunda kullanılır ve onlarla ödeme yapmak mümkün değildir. Bu anlamda token kullanımının daha sınırlı olduğunu söylemek mümkündür. Örneğin token bir tiyatro veya sinema biletini ifade ediyorsa farklı türden ödemeler yapmak için kullanılamamaktadır.

 

Genel olarak ifade edersek, tokenlar pek çok işlevi yerine getirebilen dijital varlıklardır. Bu anlamda ürün ve hizmetlere erişim sağlamaya olanak tanır. Herhangi bir şirket payını sunabileceği gibi farklı işlevleri yerine getirmek amacıyla da kullanılabilir.[3]

 

Token kullanılacak yer, kripto para yatırımı gerçekleştirmek için oluşturulan güvenilir borsalardır. Kullanılmak istenen token türüne göre borsalarda farklılıklar oluşur. Tokenlar birden fazla kategoriye ayrıldığından, amaca uygun olan kripto para borsaları tercih edilerek token kullanımı gerçekleştirilebiliyor. Günümüzde token yatırımı yapmak isteyenlerin yönlenebileceği borsalardan bazıları şunlardır: 

- Binance, 

- FTX, 

- Coinbase, 

- 1inch Exchange 

Tokenları kullanabilmek için borsalara giriş yapmak bugün için yeterli olmaktadır. 

 

Fan Tokenlar 

 

Kripto para ekosistemi geliştikçe, fan tokenlar da farklı alanlarda faaliyet göstermeye devam ediyor. Kripto para ekosistemi içinde yer alan tokenların kendi özel blockchainine sahip olma zorunluluğu bulunmaması, onun hızlı gelişmesine (yaygınlaşmasına) ve daha popüler olmasına olanak sağlıyor. Nitekim bu kapsamda bakıldığında, son olarak Fenerbahçe’nin de kendi dijital varlığı olan fan tokena yönelmesi bu şekilde değerlendirilmelidir. İşlem yapılması için kendi blockchainini oluşturma ihtiyacı duymadan, coine göre daha kolay halka arz edilme avantajı, Fenerbahçe ve diğer spor kulüplerini fan tokena yönlendiriyor.[4]

 

Fan token’lar sayesinde son zamanlarda finansal açıdan zor dönemlerden geçen spor kulüpleri, ekstra bir gelir kaynağı elde etmiş oluyor. Ayrıca fan tokenlar ile kulüpler, herhangi bir banka, finansal kurum ya da kuruluş ile zorlu süreçler yaşamadan dakikalar içinde yüklü miktarda fon toplayabiliyor. 

Bunun yanında fan token sahibi olan taraftarlar ise spor kulübü ile daha fazla etkileşime girme, alınacak bazı kararlarda söz hakkı sahibi olma, özel turlara katılma ve sporcular ile daha yakından iletişim kurma gibi pek çok avantajı elde etmiş oluyor. 

Tüm bu avantajları göz önünde bulunduran ve çağın gerisinde kalmak istemeyen spor kulüplerinin fan token çıkardığı ya da fan token çıkarmakla ilgilendiği ifade edilebilir. Tüm dünya ile birlikte ülkemizde de günden güne hız kazanan fan token piyasasında pek çok yerli ve yabancı kulüp yer almaya başladı bile. 

 Dünyada Fan Token Piyasası 

Bugün pek çok spor kulübünün fan token’ı bulunuyor. Bunlar arasında; Paris Saint Germain, FC Barcelona, Atlético Madrid, Juventus, AC Milan, AS Roma, Professional Fighters League ve Aston Martin Cognizant gibi dev isimler yer alıyor. 

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi aslında spor kulüpleri fan token’lar aracılığı ile ciddi bir yeni gelir kaynağı oluşturuyor. Ayrıca taraftarlar da hem bir yandan kulübe destek olurken bir yandan da çeşitli avantajlar elde ediyor. 

Fenerbahçe Başkanı Ali Koç yaptığı son açıklamalar da bu durumu, “Bu dünyada isteyen taraftarlar kulüplerine maddi katkı sağlarken kendi yarınlarına da katkı sağlama olanağı yakalıyorlar. Yani diğer bir deyişle çift yönlü bir ilişki. Biz kulüpler hep taraftarlarımıza diyoruz ki forma alın, komine alın, bilet alın, YouTube’a girin. İlk defa çift taraflı bir fırsat sağlayabileceğimiz bizim de bize destek olanlara yarınlar adına imkan sunabileceğimiz bir oluşum içindeyiz.” sözleri ile açıklıyor.[5] 

Dolayısıyla birçok uzman isim fan token piyasasının büyümeye devam edeceğini ve dolayısıyla fan token’ların da fiyatlarına bu büyümenin yansıyacağını düşünüyor. 

Türk Fan Token Piyasası 

Tüm dünya ile birlikte Türkiye’de de fan token ekosistemi günden güne büyüyor ve gelişiyor. Türkiye’de bugün itibariyle yedi kulübün Galatasaray, Göztepe Spor, Karşıyaka, Eskişehirspor, İstanbul Başakşehir, Trabzonspor, Karşıyaka ve Fenerbahçe’nin fan token’ları işlem görüyor. Yakın bir tarihte Altay da da fan token üretecek.

 Bu kulüplerin satışa çıkarttıkları fan tokenlar ile güncel fiyatları aşağıdaki tabloda görülüyor.[6] 

 

16/09/2021 İtibariyle Fan Token Piyasa değerleri Sıralaması

 

1Kulup Fan Token1 2021 Rasyolar 

 

2Kulup Fan Token1 2021 Rasyolar

 

Dijital para birimine olan ilginin patlamasına rağmen, spor kulüpleri bu yeni teknolojinin getirdiği risklerin ne kadar bilincinde? Bu konu tartışılır...Kripto varlıkların değeri dalgalı olmaya devam etmektedir ve olağanüstü büyümeye rağmen, gelişen bu piyasada yasal ve düzenleyici kurumlar belirsiz ve yetersizdir. Bu alandaki denetim, gözetim, düzenleme ve şefafflık eksiklikleri bu varlıkları istiskrarsızlaştırıyor ve onların risklerini artırıyor. Bununla birlikte bu varlıklardaki yüksek volatiliteyi azaltabilmek için  beklenmedik durumları en aza indirebilecek (belirsizliği azaltabilecek) düzenlemeler yapılmasını gerektiriyor. [7] Çünkü yüksek dereceli belirsizlikler telafisi mümkün olmayan kayıplara da davetiye çıkartmaktadır. 

 

Taraftar token’larının sağladığı avantajlar nelerdir?

 

 Kulübünün taraftar token’ına sahip bir kişi şu avantajlardan yararlanabiliyor:[8]

 

 - Bu uygulamalar üzerinden kulübün açtığı anketlerde oy kullanabilir.

 - Taraftar token’ı sahipleri bugüne kadar futbol takımının soyunma odası tasarımından takım otobüsüne ve hazırlık maçı ilk on birine kadar farklı kararlarda söz hakkı elde etti.

- Maç günü deneyimlerinden faydalanabilir.

 - Juventus Walkabout Experience ve Roma Golden Experience’ta olduğu gibi, maç günü ısınma sırasında sahaya erişmek ve stadyum turuna katılmak gibi deneyimler elde edilebiliyor.

 - Maçları VIP konuk olarak izleyebilir, takımla buluşabilir, oyuncularla online görüşmeler yapabilir.

 - Bu platformların veya kulübün organize ettiği yarışma ve ödüllerden yararlanabilir.

 - Maç bileti, forma ve hatıra değeri olan kulüp ürünleri kazanabilir.

 - Dünyanın dört bir yanındaki başka taraftarlarla etkileşime girebilir.

 

 Telegraph'ın haberine göre, Avrupa'nın en iyi futbol kulüpleri, özel taraftar tokenları sunabilecekleri Socios.com platformundaki satışlardan 150 milyon sterlin (204 milyon doların üzerinde) kazandı. Arsenal, Barcelona, ​​Juventus ve PSG, halihazırda "taraftar etkisi ve ödüller" planıyla çalışan Eski Kıta'nın en büyük 40 futbol takımı arasında yer alıyor.[9]

 

 Dünyada fan tokenları işlem gören ve belirli bir piyasa değeri oluşan takımlara ilişkin bilgiler aşağıda paylaşılmaktadır.[10]

 

 

Fan Token Fiyatları Neden Artıyor? Bu Artışlar Mantıklı mı? 

 

Avrupalı çoğu kulüp yeni parasal gelirlere ulaşabilmek amacıyla yöneldiği tokenlarda fiyatlar çok volatil. Çoğu zaman hızlı yükseliş ve düşüşlere tanık olduğumuz fan token fiyatlarındaki artış doğal olarak, o tokenın piyasa değerini de artırıyor. Nitekim bu kapsamda değerlendirildiğinde Avrupalı tüm kulüplerin çıkartmış oldukları tokenlar halka arzdan bu yana yatırımcısına önemli gelirler sağlamış durumda. 

 

Aşağıdaki tablo spor kulüpleri tokenlarının 14/7/2021 itibariyle son parasal büyüklüklerini gösteriyor. Buna göre Barcelona 47,3 Milyon dolarlık en yüksek piyasa değeri ile halka arzdan bu yana fan token getirisi ise % 612’ye ulaşmış görünüyor. 

 

Halka arzından bu yana yatırımcısına en fazla kazandıran token projesi ise yüzde 1378 getiri ile Manchester City'de. 

 

 Ülkemizde düzenli işlem gören fan tokenlara ilişkin yaptığımız aşağıdaki tabloya göre, Fenerbahçe fan token 159.6 Milyon Dolarlık piyasa değeriyle Avrupa’nın diğer fan tokenları içinde en yüksek piyasa değerine ulaşmış durumda.

 

 

14/7/2021 İtibariyle Avrupa ve Dünya’da İşlem Gören Bazı Fan Tokenlar[11]

 

3Kulup Fan Token1 2021 Rasyolar
4Kulup Fan Token1 2021 Rasyolar

 

Aşağıdaki tabloda henüz yer almamakla birlikte 8 Ekim 2021 itibariyle Fenerbahçe Fan Token birim fiyatı, 66,31 TL fiyat (8,39 Dolar) üzerinden  142,6 Milyon TL piyasa değerine ulaştı. Halka arz fiyatının dolar (bazında ifade edecek olursak) 3,55 dolardan olduğu dikkate alındığında, bugünkü işlem fiyatının 8,39 dolara yükselmiş olması, Fenerbahçe fan token getirisini yaklaşık birbuçuk aylık süre içinde % 109,24'e ulaştırdı. 

 

10 FAN TOEKN1

 

Yukarıdaki tabloyu değerlendirdiğimizde;

 

- Galatasaray fan token 29 Milyon 325 bin USD piyasa değeri,  dolar bazında 8,39 USD'lik işlem fiyatı ve halka arzdan bu yana  % 393,5'luk getirisiyle ilk sırada yer alıyor. Galatasaray fan tokenın halka arzdan beri, dolar bazında % 394'lük bir getiri sağladığını görüyoruz. 1,7 USD'den halka arz olunan Galatasaray fan token'ın fiyatı 8.39 USD'ye ulaşmış durumda.  

- Fenerbahçe fan token daha çok yeni halka arz olunmasına karşın yatırımcısına kısa süre içinde USD bazında % 109,24'lük bir getiri sağlamış görünüyor. 

- Fan Token borsasında işlem gören beş fan tokenın ortalama piyasa değeri USD bazında 11 milyon 297 Bin 74 olarak gerçekleşirken, halka arzdan bu yana ortalama getiri ise USD bazında % 157,82'ne ulaştı.

 

 

Peki kulüplerin fan tokenları bu kadar yüksek getiri sağlamış olmasına karşın, onların finansal yapıları ne durumda?

 

Kulüpler Batakta, Tokenlar Uçuşta!

 

Yukarıda da görüldüğü üzere Türk kulüplerinin çıkartmış oldukları fan tokenlar, çıkartıldıkları günden bu yana uçuşa geçmiş durumda.

 

İhraç tarihlerinden bu yana, Galatasaray’ın fan tokenı % 528, Trabzonspor fan tokenı % 232 ve Fenerbahçe fan token’ı da % 143’lük bir değer artışı sağlamış durumda…

 

Peki bu tokenların fiyatları ve piyasa değerleri bu kadar artarken, bu kulüplerin finansal yapıları ne vaziyette?

 

Gelin birlikte bir bakalım, kulüplerimiz ne durumdalar?

 

Dört kulübün 31/05/2020/-31/05/2021 dönemine ilişkin özet verileri aşağıdaki gibidir.

 

-Konsolide gelirleri toplamı 2.1 Milyar TL olarak gerçekleşirken, Yıllık zararları toplamı 1.3 Milyar TL’na ulaşmıştır. Yani gelirlerinin % 61’ini kaybetmişler.

 

-Yıllar itibariyle biriken kumüle zarar toplamı ise 5.1 Milyar TL’na yükselirken, Birikimli zarar toplamı gelirlerinin 2.5 katına yaklaşmıştır.

 

-Toplam borçları 12 Milyar TL seviyesinde olup toplam yıllık gelirlerinin 5,8 katına ulaşmıştır.

 

-Toplam borçlar içinde banka kredilerinin payı 8,6 Mia TL ile % 72’ye ulaşmıştır. Bu kredilere karşın yapılan yıllık finansman gideri ise 650 Mio TL olmuştur. Yani gelirin neredeyse üçte birine yaklaşmıştır.

 

-Artan zararlar sonucu özkaynak açıklarıysa, 4.1 Milyar TL’na yükselmiştir. Yani özkaynakları negatife dönmüştür.

 

-Ödenmiş sermayeleri toplamı 1.380 Mio TL olan 4 kulübün birikimli zararlarının 5.1 Milyar TL olduğu dikkate alındığında, ortada herhangi bir sermaye ve özkaynak kalmadığı anlaşılıyor.

 

 6Kulup Finansallari

 

Tokenlar Uçuşa Geçse de, Bu Mali Yapılar Sürdürülemez

Kulüp fan tokenlarının piyasa fiyatlarının yükselmesi, aşağıda paylaştığımız veriler de dikkate alındığında; mali yapıdan, ekonomik ve sportif performanstan bağımsız bir gelişim izliyor.

 

Kulüp fan token getirileri ile kulüplerin mali yapıları ve ekonomik durumları ile sportif performansları arasında kalıcı bir ilişki bulunmuyor. Bu da fan tokenlarda çok yüksek bir spekülasyonun olduğunu ortaya koyuyor. Bu varlıklara yatırımın arkasında ağırlıkla spekülasyon saiki yatıyor.

 

Kulüplerin 31/5/2021 verilerine göre oluşturduğumuz genel mali rasyolarını tablo ile gösteriyoruz.

 7Kulup Finansallari

 

Şimdi de gelin bu tabloyu birlikte yorumlayalım.

 

- Konsolide borçları, konsolide gelirleri toplamını aşmıştır. Buna göre, dört kulübün toplam borçları, toplam gelirlerinin 5,5 katına ulaşmıştır. Ya da bir başka ifadeyle, kulüpler hiç harcama yapmasalar bile, mevcut gelir yapısıyla borçlarını ancak 5.5 senede ödeyebileceklerdir.

 

- Kulüplerin yıllar itibariyle artan zararları toplamı, gelirlerinin 2,3 katına ulaşmıştır.

 

- Artan zararlar, kulüplerin özkaynaklarını eritmiş ve onları negatife döndürmüştür. Bu bağlamda kulüplerin özkaynak açıkları toplamı, mevcut gelirlerinin 1,8 katına ulaşmıştır.

 

- Kulüpler artan finansman ihtiyaçlarını mali kesimden sağladıkları kredilerle karşılama yoluna gittiklerinden, kazandıkları her 100 TL’nın 31 TL’sını bankalara faiz gideri olarak ödemişlerdir.Bu oran yapılandırma öncesi % 58 idi.   

 

Bu verilere göre dört kulübün finansal dengeleri kaybolmuş durumda. Mali dengesini yitiren bu yapıların sürdürülebilirliği kalmamıştır. 

 

Sağlığını ve dengesini yitirmiş bu finansal yapılar, zaman içinde kulüplerin sportif anlamda rekabetçi yeteneklerini de daraltıcı bir etkiye sahiptir.

 

Dört kulübün sahip oldukları finansal veriler, bu kulüplerin mevcut koşullar içinde, benzer politikalarla içinde bulundukları mali olumsuzluklardan kurtulamayacaklarını bize gösteriyor. 

 

Yukarıda belirtilen mali yetersizlikler her geçen gün daha da artarken, kulüplerin kendilerine fon sağlamak için gelir yaratıcı her yola başvurmaları ve her üründen yararlanmaya çalışmaları, kulüp açısından anlamlı olabilir. Ne var ki, ortada ciddi mali risklere bulunmasına karşın, taraftarın kulüp tokenlarına talepte bulunması, rasyonel olmaktan uzaktır. 

 

Kriptopara Piyasası Yüksek Spekülasyonun Döndüğü Bir Piyasadır 

 

Kriptopara piyasası son derece yüksek spekülasyonun döndüğü bir piyasadır. Bu piyasada alıcıların fiyatların daha da artacağı beklentisiyle bu varlıklara yönelmesi, bir süre sonra bu varlıklarda çok önemli balonların oluşmasına yol açıyor. 

 

Desteklenen herhangi bir kripto varlığın değerini koruyacağına, en azından finansal olarak değer kaybetse bile ekonomik ve fiziki olarak bir varlığı garanti edecek bir kurumun olmayışı, bu varlıkta spekülasyonu, dolayısıyla riski çok artırıyor. 

 

CoinMarketCap verilerine göre bugün 8.415 kripto para birimi, 1 trilyon 387 milyar dolarlık piyasa değerine sahip. Bunlar içerisinde en fazla öne çıkan ise Bitcoin.[12] Fiyatı 20 Eylül 2021 itibariyle 45.118 dolar olan Bitcoin’in, günlük işlem hacmi 31 Milyar Dolar, piyasa değeri ise 845 Milyar dolar seviyesinde.[13] 

 

Bitcoin ya da Tokenlara marka değeri yüksek kuruluşların girmesi, o Bitcoin ya da Token’a önemli itibar ve güven yaratır. Bugün Tesla’nın Bitcoin’e çok önemli yatırımlarda bulunması, cripto paralarda Bitcoin’e açık ara bir üstünlük ve güven sağlıyor. Tesla, ABD’nin sermaye piyasası kurumuna Ocak ayına ilişkin olarak yaptığı bildirimde 1,5 milyar dolar tutarında Bitcoin alımı gerçekleştirdiğini ifade etti. 

 

Kripto paraların ilgi görmesinin en önemli nedeni kurumsal yatırımcıların ilgi göstermeye başlaması oldu. Salgın döneminde dijital para birimlerini bir riskten korunma aracı olarak gören fonlar arttı. 

 

Peki, kripto para işlemleri ve bu varlıklara yatırımın ne gibi riskleri bulunuyor? 

 

Kripto Para ya da Dijital Varlıklarda Ne Tür Riskler Var? 

 

Bu varlıklara yapılan yatırımlarda ve işlemlerde önemli riskler söz konusu. Daha çok yakın bir zamanda gerek ülkemizde, gerekse yurtdışında görüldüğü üzere, bu varlıklara yapılan yatırımlar da önemli operasyonel riskler var. Yasal düzenlemelerin yetersiz olması nedeniyle denetim ve yönetiminde riskler var. 

 

Şeffaflığın bulunmaması nedeniyle, kötü niyetli kişilerin sahtekarlık ve dolandırıcılık yapma riskleri var. Özellikle daha küçük çaplı token ve kripto paralar için bilgi edinme olanağı kısıtlıdır ve şeffaflığa ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu durum, kullanıcıların ve varlık sahiplerinin risklerini ya da yol açtığı kayıpları değerlendirme gücünü azaltmaktadır. Şeffaflığın olmaması sahtekârlık riskinin de artmasına sebep olmaktadır.[14] 

 

Yasal boşlukların bulunması nedeniyle yasal riskler söz konusudur. Bu kapsamda Siber Risk, Dolandırıcılık ve Kara Para Aklama riskleri de bu varlıkların üretilmesi ve kullanılmasında bireylere, yasalar karşısında önemli sorunlar doğurabilir.

 

Dijital varlıkların çoğunun öz değeri bulunmamaktadır. Digital varlık ve paranın değerini korumak ya da yönetmek herhangi bir otoritenin ya da kuruluşun yükümlülüğünde bulunmamaktadır. Kripto varlık ve parada yasal ve operasyonel belirsizlik; sahtecilik risk ile şeffaflığın az olması tüketicinin korunması konusunda bazı kırılganlıklar yaratmaktadır.[15]

 

 

İşlem Yapmanın Riskleri Var

 

 -Gerçekleştirilen işlemlerde tarafların kimlikleri bilinmiyor. Bu da sanal paraların yasadışı faaliyetlerde kullanılması için uygun bir ortam yaratıyor.

- Piyasa değeri aşırı oynak.

- Dijital cüzdanların çalınabilmesi, kaybolabilmesi veya sahiplerinin bilgileri dışında usulsüz olarak kullanılabilmesi riski var.

- İşlemlerin geri döndürülemez olmasından dolayı operasyonel hatalar veya kötü niyetli satıcıların suistimaline açık.

- Siber Risklere, dolandırıcılık ve kara para aklama işlemlerine açık.

 

Kripto varlıkların alım, satım ve saklamasına aracılık eden, halihazırda küresel ölçekte toplam sayıları 370’den fazla olan kripto varlık borsası bulunmasına karşın, bu sanal varlıkların hizmet sağlayıcıları yasal olarak düzenlenmemiş olduklarından çeşitli dolandırıcılık ve suistimallere de açık görünüyor.

 

Diğer taraftan bırakın tokenları, dijital para (kripto para)lar aracılığıyla yurtiçinde herhangi bir ödeme yapabilmek de TCMB tarafında uygun bulunmamıştır. Ödeme değeri (kullanım) değeri olmayan bir dijital varlığın, saklama ve birikim değeri de yurtiçinde olamayacaktır bu anlamda.

 

Bu konuda TCMB’nin aldığı kararı da sizinle paylaşıyorum.

 

TCMB: Kripto Paralar Ödemelerde doğrudan ya da dolaylı olarak kullanılamayacaktır![16]

 

Resmi Gazete'de yayımlanan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) yönetmeliğine göre kripto varlıklar ödemelerde doğrudan ve dolaylı olarak kullanılamayacak, kripto varlıkların ödemelerde doğrudan veya dolaylı şekilde kullanılmasına yönelik hizmet sunulamayacaktır.[17]

 

TCMB açıklamasında, kripto varlıkların herhangi bir düzenleme ve denetim mekanizmasına tabi olmaması, merkezi bir muhatabın bulunmaması, piyasa değerlerinin aşırı oynaklık göstermesi, anonim yapıları dolayısıyla yasadışı faaliyetlerde kullanılabilmesi, cüzdanların çalınabilmesi veya sahiplerinin bilgileri dışında usulsüz kullanılabilmesi, işlemlerin geri dönülemez nitelikte olması gibi nedenlerle ilgili taraflar açısından önemli riskler barındırdığı vurgulanıyor.

 

Ayrıca, son dönemde söz konusu varlıkların ödemeler alanında kullanılmasına ilişkin çeşitli girişimlerin oluşmaya başladığına işaret edildi, "Bu varlıkların ödemelerde kullanılmasının, yukarıda bahsedilen sebeplerle işlemin tarafları açısından telafisi mümkün olmayan mağduriyetler yaratma ihtimali bulunduğu ve bu alanda mevcutta kullanılan yöntem ve araçlara karşı güven zafiyeti meydana getirebilecek unsurlar içerdiği değerlendiriliyor.

 

Kripto Paranın ve Dijital Varlıkların Gözetim ve Denetimi Mümkün Değildir

 

Yukarıda belirttiğim üzere kripto paralar, doğal olarak Bitcoin, mevcut yapısı ve işleyişi itibarıyla kanun kapsamında elektronik para olarak değerlendirilmemektedir. Bu nedenle de söz TCMB kararı kapsamında, bu varlıkların gözetim ve denetimi de mümkün görülmemektedir. Ancak, bu konuda daha sonra yapılacak düzenlemeler ve yasalarla belki bu varlıkların yurtiçi kullanımları da mümkün olabilirse, buna bağlı olarak bu varlıkların fiyat hareketleri de bundan etkilenebilir.

 

Türkiye’de 5 milyonun üzerinde kişinin kripto para yatırımcısı olduğu tahmin ediliyor. Türkiye’de 22 borsa var ancak merdiven altı olanlarla birlikte sayının 40’ı bulduğu tahmin ediliyor. Kripto piyasasında 22 borsanın, borsa şeklinde hareket ettiği, kendisini internetten ilan ettiği, yatırımcıların borsaya girer gibi kripto para alım satımı yapabildiği belirtildi. Kalan 18 borsanın ise firma gibi hareket ettiği, yatırım yapmak isteyenlerin paralarını bu firmalara verdiği ve alımların bu firmalar tarafından yapıldığı ifade edildi.

 

Kripto Varlıkların Sahibi Var mı?

 

Genel olarak biliyoruz ki; Bitcoin’in üzerinde işlem gördüğü blokchainlerin, dolayısıyla kripto varlıkların bir sahibi bulunmuyor. Merkeziyetçi olmayan bir yapıya sahip ve en önemlisi merkez bankaları gibi bu varlığın arkasında durabilecek, tüzel kişiliğe haiz bir kurum ya da kuruluş yok. Bitcoin dünyadaki tüm Bitcoin kullanıcıları tarafından kontrol ediliyor.

 

Fenerbahçe Token, Ethereum blokzincirinde üretilen bir ERC-20 utility token'ıdır. Şu ana kadar global bazda coin çıkarmış hiçbir futbol kulübü bulunmuyor. Bu kulüplerin çoğunun socios veya paribu gibi platformlar aracılığıyla utility tokenlar çıkardığını, yani kulüplerin çıkardıkları kripto paraların birer fan token olduğunu belirtelim. Nitekim en son halka fan tokenlarını ihraç eden Fenerbahçe de, kendi blockchain altyapısı olan bir coin olarak değil, diğer fan tokenlarda olduğu gibi token olarak satıldı. Burada tekrarlama pahasına yeniden vurgulamak gerekirse, Blockchainler üzerinde işlem gören coinler, tokenlarla kıyaslandığında, daha güvenilir dijital varlıklar olarak görülebilir. 

 Token piyasasında oluşan standartların ise, tokenlara yatırımları ne kadar güvenli hale getirdiği konusu ise tartışmalıdır. Yeri gelmişken token standartlarından da kısaca bahsedelim.

 Token Standartları

 

ERC-20: Token’lar arasında en yaygın standart budur. Ethereum blok zincirine ait bir token standartıdır. Neredeyse tüm büyük token’lar ERC-20 uyumludur. ERC-20 kodu, Ethereum üzerinde token oluşturma sürecini basitleştirmiştir. Şu an itibari ile Ethereum blok zincirinde 259,000 ERC-20 token’ı vardır.

 

ERC-223: Bu standart, ERC-20’deki birtakım kusurlar üzerine geliştirildi. ERC-20’nin ERC-223’te ele alınan en önemli kusuru, kullanıcıların uygun bir cüzdan yerine yanlışlıkla bir akıllı sözleşmeye gönderdiklerinde token’larını kaybetmesi. ERC-223’te bu önleniyor. Ayrıca ERC-223, ERC-20’ye kıyasla esasen transfer konusunda yüzde 50 daha ucuz. Bununla beraber, çoğu Ethereum cüzdanı hala ERC-223 token’ları için destek sunmuyor ve ERC-20 standardı, yaygın olarak benimsenmeye devam ediyor.

 

ERC-721: Bir başka önemli token standardı de ERC-721’dir. Bu standart, Ethereum platformunda non-fungible token’ların oluşturulmasını sağlar. NFT olarak kısaltılan bu token’lar, blok zincirindeki benzersiz varlıkları temsil eder ve adından da anlaşılabileceği gibi birbiriyle değiştirilemez. Bir blok zincirinde doğrulanabilirlik ve sahiplik kanıtı olarak işlev görürler. Günümüzde ağırlıklı olarak oyun alanında kullanılıyorlar. Şu an itibari ile 5000’e yakın ERC-721 sözleşmesi bulunuyor. Bunlar arasında en popülerleri Gods Unchained Cards, CryptoKitties ve MyCryptoHeroes’tir. Bu standart, ilk olarak 2018 yılının Ocak ayında oluşturuldu. ERC-827’den ERC-1155’e farklı token standartları da vardır. Sadece Ethereum’da değil, buna benzer token standartları farklı blok zincirlerinde de bulunuyor. Örneğin TRON’da TRC-10 ve TRC-20 gibi token standartları mevcut.

 

Son Söz ya da Kripto Varlıklara Para Yatırılır mı?

 

Token üretimleri, bu tokenları ihraç eden kişi ya da kurumlara yeni fon sağlama olanağı veriyor. Çok düşük maliyetlerle, herhangi bir sorumluluk ve yükümlülük altına girmeksizin kurumlar ya da kişiler bu dijital varlıkları ihraç edip satabiliyor, önemli miktarda paralara ulaşabiliyorlar. Bu anlamda tokenlar,  fon toplama işlevine sahip birer parasal enstrüman olarak piyasadaki yerini alıyor.

Geleneksel piyasalarda şirketler çoğunlukla sermaye piyasalarından halka arz yoluyla düşük maliyetli ve uzun vadeli fon sağlamayı tercih ederler. Halka arz olarak nitelendirdiğimiz bu Initial Public Offering (IPO)'nun, kripto para dünyasındaki karşılığı ise bir blockchain üzerinden token ihracı olan Initial Coin Offering (ICO) oluyor. Bu bağlamda fan token, bir blockchain üzerinden fon toplama aracına dönüşüyor. Yatırımcılar da, bu token’ların değerleneceği beklentisi ile projenin ilk aşamasında spekülatif saiklerle bu tokenları satın alıyorlar. 

Bu süreçte kişi ya da kurumlar token ihracını, bir projenin finansmanını sağlama amacıyla kullanırken, diğer taraftan finansal darboğazı aşabilmenin bir aracı olarak da görebiliyorlar. Yaratılacak yeni gelir kaynağı, finansal sıkıntı içindeki kulüplere bir can suyu olabiliyor. Ülkemizde fan token ihraçları daha çok kulüplerin içinde bulundukları finansal sorunların aşılmasına katkı sağlayabilecek, ekstra gelir yaratma yolu olarak değerlendiriliyor.

 Token Piyasası Manipülasyon ve Spekülasyona Açık Bir Piyasa

 Yukarıda da dile getirildiği üzere, bu varlıklar önemli riskler içeriyor. Dünyanın çoğu yerinde ve ülkemizde de, henüz bu piyasalarda yasal düzenlemeler yapılmış durumda değil.

Token ya da coin ihracında en yaşamsal konularda bile şeffaflığın olmadığı, ihraççı kurum ya da kişilerin finansal güvenilirliklerinin bile sorgulanmadığı bir kripto para eko sistemi içindeyiz. 

Kripto para (coin) piyasasında merkeziyetsizlik nedeniyle manipülasyon çok zor olmakla birlikte, yüksek spekülasyona açık bir yapı var. Bugün itibariyle üç kripto paranın piyasa değeri Bitcoin’inin 830 Milyar dolara, Ethereum’un 367 Milyar dolara ve Cardano’nun değeri de 75 Milyar dolara ulaştı. [18]

Fan tokenlara bakıldığında ise aşağıdaki tablodan da görülebileceği üzere kripto para piyasasındaki gibi bir derinlik bulunmuyor. En fazla işlem yapılan ve en yaygın Binance Fan Token Borsasında bile günlük hacimler çok düşük görünüyor. Günlük işlem hacmi 29 Mio TL yaklaşık (3,5 Milyon dolar) seviyesinde. En fazla işlem yapılan Pionex borsasında ise günlük işlem hacmi 41 Milyon TL (yaklaşık 5 Milyon dolar) düzeyinde. İşlem derinlikleri coinlerle kıyaslanmayacak kadar sığ olan bu borsalar manipülasyon ve spekülasyona daha açık durumda. Bu nedenle bu piyasalarda birazcık yüklü alım ve satımlar fiyatları önemli ölçüde değiştirebilir.ya da bugün var olan bir fan token yarın olmayabilir. Aynı özellik düşük işlem hacmi ve piyasa değeri olan coinler için de geçerli…

22 Eylül 2021 İtibariyle Fan Token Borsalarında İşlem Hacimleri [19]

1F an Token 

Gerek coinlerde ve gerekse fan tokenlarda,  kullanıcı sayısı, piyasa değerleri, günlük işlem hacimlerine bakmak gerekiyor. Yine belirli bir projeye bağlı ihraç olunan coin ya da tokenlarda, projeler geliştirilmeye devam ediyor mu? Projeye dayalı ihraç edilen taraftar tokenlerde bu konuyu dikkatli takip etmek gerekiyor. Yine bu varlıklarda düzenli güncellemeler yapılıyor mu? Bu varlıklara yatırım yapacak olanların tüm bunlara bakmasında yarar var. Güncelleme yapmayan, piyasa derinliği sığ, işlem hacmi yetersiz,  diğerlerine göre volatilitesi daha yüksek olan, taahhüt ettiği projeleri gerçekleştirmeyen varlıklardan uzak durulmalıdır. Mutlaka bir stop loss ve kar realizasyonu yapılacak fiyat seviyeleri belirlenmelidir.  

Çok Volatil ve Yüksek Riskli Piyasalar

Kısacası, çok riskli bir piyasadan söz ediyoruz. Taşıdığı belirsizlikler, fan token fiyatlarında anlamsız fiyat hareketlerine neden olabilecek  volatiliteleri de beraberinde getiriyor.  Bu bağlamda bugün coin ve token fiyatlarında önemli balonlar oluşmuş durumda. Bugün bir adet Bitcoin fiyatının 43.000 Amerikan doları gibi bir değere sahip olması ya da ülkemizde borçlarını ödeyemedikleri için yapılandırmaya giden, borç batağındaki kulüplerin ürettikleri fan tokenların üç-dört katı değer artışı kazanması nasıl açıklanmalı? Bu varlıklara yatırım yapan yatırımcının getiri beklentisinin temelinde rasyonel bir mantık var mıdır ya da hangi rasyonel gerekçelerle bu ürünlere ilgi gösterip para yatırabiliyorlar? Ne yazık ki, bu sorulara anlamlı yanıt bulabilmek bugün çok mümkün görünmüyor. Kısa süre önce yaşadığımız bir Thodex dolandırıcılık[20] olayından da görülebileceği üzere, bu varlıklara yatırım yapacak tüketicilerin çok dikkatli olmaları ve içerdiği yüksek riskleri göz önünde bulundurarak, bu varlıklara yatırım yapmaları gerekiyor.

Kripto para borsalarında gözetim ve denetimi mümkün kılabilecek, iyiniyetli üçüncü kişileri kötü niyetli kişi ya da kurumlardan koruyacak gerekli yasal düzenlemeler sağlanmadığı için bu varlıklara yatırım yapanlar, çok önemli zararlara uğrayabilirler.  

Bu ürünlerin fiyatlanmasında herhangi bir ölçü bulunmuyor. Fiyat dalgalanmalarında volatilitenin boyutları çok yüksek olabiliyor. Bir anda  60 bin Amerikan dolarına yükselen Bitcoin, bir kaç ay içinde 43 bin Amerikan dolarına düşebiliyor.

22 Eylül 2021 İtibariyle Kripto Para Piyasası [21]

 123 Coin Price 1

Merkezi mülkiyetin olmadığı, şeffaflığın bulunmadığı, bilgi edinmenin zor olduğu yüksek spekülayon ve manipülasyona açık olan, normal bir finansal okur yazarlığın yetersiz kaldığı bu dijital varlıklara yatırımlar çok para kazandırabileceği gibi, kişinin varlığında çok önemli azalma ve  telafisi mümkün olmayan mali kayıplara da yol açabilir. Bu varlıklara yatırım yapan kişilerin haklarını koruyacak, gözetleyecek ve piyasaları denetleyecek bir yasal otoritenin de bulunmayışı, Thedox olayında olduğu gibi kötü niyetli kişilerin, iyi niyetli üçüncü kişileri dolandırmasına da uygun bir ortam ve zemin hazırlıyor. Şüphesiz ki, önemli blockchainler üzerinden işlem gören, piyasa derinliği olan ve piyasa değeri yüksek Bitcoin, Ethereum vb.coinlere yatırımlar, yüksek risk iştahına sahip yatırımcılar için bir alternatif olabilir. Ancak, son derece sığ bir piyasada, zayıf işlem hacimleriyle kripto borsalarında yer alan çoğu coin ve fan tokena para yatırmak, daha baştan potansiyel kayıpları ve yüksek zararlara razı olmak anlamına geliyor. 

Yazımızın önceki bölümlerinde de detaylıca anlattığım üzere, mali yapısı yetersiz, finansal olarak batakta olan, finansal yükümlülüklerini yerine getiremediği için borçları ikinci kez yapılandırılmış kulüplerin taraftar tokenlarına talep te bulunmak ta, yukarıda ifade etmiş olduğum riskleri gözü kapalı kabul etmek demektir. 

Bugün yasal boşlukların da sağladığı olanakları kullanan kişi ya da kurumlar hiç bir yükümlülük altına girmeden, bu tür riskli ürünleri ihraç ederek, kendilerine sıfır maliyetle yüksek tutarda fon sağlıyorlar. Kesinlikle, bu konuda yasal düzenlemelere gereksinim bulunuyor. İhraç aşamasında gözetim ve denetime tabi bir yapıyı oluşturmak bir toplumsal sorumluluk olarak karşımıza çıkıyor. Doğal olarak bu ürünler, geleneksel fon sağlama araçlarından farklılıklar gösterecektir. Kendi doğal dinamiğini oluşturarak, kendi dengesini sağlayacaktır. Ancak, bunun için şefafflık, gözetim, denetim ve asgari yasal yükümlülükler oluşturulmak zorundadır. Aynı zamanda önemli bir vergi kaçağının da olduğu dikkate alınırsa,  bu ürünlere yasal otoriterlerin çok seyirci kalacağını düşünmüyorum. 

 Kaynaklar:


[1] https://www.kap.org.tr/tr/Bildirim/957594

[2] Savaş Önemli, “Taraftar token’lar spor kulüpleri için

yeni bir gelir kapısı olabilir mi?”,

https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/savas-onemli/taraftar-tokenlar-

spor-kulupleri-icin-yeni-bir-gelir-kapisi-olabilir-mi-

6571832?sessionid=2

[3] https://coinrats.com/token-nedir/ 

[4] İlayda Peker, “Türkiye Fan Token Piyasası: Hangi Türk Kulüplerinin

Fan Token’ı Var?”, 

 https://coin-turk.com/turkiye-fan-token-piyasasi-hangi-turk-

kuluplerinin-fan-tokeni-var

 [5]  https://www.trtspor.com.tr/haber/futbol/super-lig/ali-koc-

yeni-gelir-kalemleri-

olusturmaliyiz-238366.html

 [6]  https://coincost.net/tr/currency/galatasaray-fan-token

[7] Sebahattin Devecioğlu- Futbolda Kripto Koleksiyonculuğu

( NFT), 1 Mayıs 2021, 

http://www.futbolekonomi.com/index.php/haberler-makaleler/genel/

125-sebahattin-devecioglu/5219-football-and-crypto-money-futbol-

ve-kripto-para.htm

[8]https://www.paribu.com/blog/paribu-rehberi/taraftar-tokeni-fan-

token-nedir-ne-ise-yarar/?__cf_chl_jschl_tk__

=pmd_OI8nJZZ_oWPQZecxaexO6cwMF5YItioXYSlt3vG2wts-

1631544329-0-gqNtZGzNAiWjcnBszQcl

 [9]  https://news.bitcoin.com/major-soccer-clubs-in-europe-make-

200-million-with-fan-tokens-report-reveals/

[10]  https://www.fanmarketcap.com/

[11]  https://www.paramevzu.com/haber/futbol-kuluplerinin-

fan-token-siralamasi-galatasaray-zirveyi-zorluyor 

[12] https://coinmarketcap.com/tr/all/views/all/ 

[13]https://coinmarketcap.com/tr/currencies/bitcoin/ 

[14]Betül Üzer, Sanal para sistemleri, Yeterli tezi, Türkiye Cumhuriyet Merkez

Bankası Ödeme Sistemleri Genel Müdürlüğü Ankara, sh.89. Eylül 2017. 

[15]IMF. (2016). Virtual Currencies and Beyond: Initial Considerations.

Washington DC.(Aktaran, Betül Üzer, Sanal para sistemleri,

Yeterli tezi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ödeme Sistemleri

Genel Müdürlüğü Ankara, sh.89. Eylül 2017, sh.107) 

[16] https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210416-4.htm

[17]İlgili düzenleme 30 Nisan 2021 tarihinde yürürlüğe girdi.

[18] https://coinmarketcap.com/tr/

[19]https://coinmarketcap.com/tr/currencies/og-fan-token/markets/

[20] 2017 yılında kurulan yerli kripto para borsası Thodex, 21 Nisan’da yaptığı açıklama ile işlemlerin durdurulduğunu duyurdu. Thodex’in kurucusu ve CEO’su Faruk Fatih Özer’in sosyal medya hesaplarını kapatıp, yurtdışına çıkmasıyla, Thodex’de hesabı olanlar da bu coine yatırmış oldukları paralarını kaybettiler. Toplam dolandırıcılık boyutunun 1 Milyar dolara ulaştığı tahmin ediliyor.

[21]https://coinmarketcap.com/all/views/all/

 

 

                    linkedin-logo Paylaş                        Flipboard -logo Paylaş

Bu İçerik  551  Defa Okunmuştur
 

Degerli yazarimiz Tuğrul Akşar Cuma, 02 Nisan 2010.

YAZARIN DIGER YAZILARINI GORMEK ICIN TIKLAYIN

Neden Futbol Ekonomisi?

 

www. Futbolekonomi.com’un  vizyon ve misyonu temel olarak  Futbol Ekonomisi Stratejik Araştırma Merkezi’nin (FESAM) vizyon ve misyonuna paralel ve aynı düzlemdedir.

 

Bu bağlamda temel misyonumuz: Futbolun yerel ve küresel makro özelliklerini incelemek ve yeni yapısal modeller önermek; bu kapsamda entelektüel gelişimi hızlandırmak ve buna ilişkin referans olabilecek bir database oluşturmak ve bunu tüm futbol araştırmacılarının emrine sunmak... Bu amaçla yapılan çalışmaları yayımlamak; gerekli her türlü bilimsel futbol araştırma ve geliştirme projelerine entelektüel anlamda destek vermek.

 

Temel Vizyonumuz: Önerilen yeni modellerin gerçekleştiğini görmektir.

 devamı >>>

finansal-futbol-anim-1

tugrulaksar_ge_roportaj

Tuğrul Akşar Güngör Urasın sorularını yanıtlıyor

  Yazar Tuğrul Akşar,
Milliyet Gazetesi Yazarı Güngör Uras'ın
sorularını yanıtlıyor.
detay için tıklayınız..

 

Spor Endexi

29.11.2021

Kapanış Günlük
Değişim %
  BİST 100

1.808,79

1,82

 bjk BJKAS

5,36

6,94

 fb FENER

34,44

3,11

 gs GSRAY

3,90

4,18

 trabzon TSPOR

7,85

1,29

   SPOR ENDEKSİ

1.445,20

-0,49

Videolar

Tuğrul, Tuğrul Akşar, Pusula, Ekonomi, Futbol, Futbol Ekonomi, Mali,VİDEONUN DEVAMI VE DİĞER VİDEOLAR İÇİN TIKLAYIN.

İstatistikler

İçerik Tıklama Görünümü : 29896635

SÜPER LİG 2021-2022 SEZONU

  

 

 Sıra TAKIMLAR 0 G B M A Y AV  
Trabzonspor  14  11   0   29 11   18  36 
2 Konyaspor  14  7   2  23  10  13 

26

3 Hatayspor  14 8 2  4  23 14 9 26 
4 Fenerbahçe  14   7   4  20 17  3 24 
5 Alanyaspor  14 7 3  4  20 22 -2 24 
6 Başakşehir  14   7   1   6  20  16   4  22 
7

Karagümrük

 14  6  4  4  21  18  3 22 
8 Galatasaray  14   6  4  4  19  17  2 22 
9 Adanaspor 14  5  5  4  20  18 2 20 
10 Beşiktaş  14    6   2   6  21  21  0 20
11 Antalyaspor  14  5  3  6

 18

 20  -2 18
12 Gaziantep    14  5  3  6  17  21   -4   18 
13 Altay  14  5  2  7  18  21  -3 17
14 Sivasspor  14   3  7  4  20  15    5   16 
15 Giresunspor  14  4  4  6  12  12 0 16
16 Kayserispor  14   4   4  6  18  22 -4 16
17 Yeni Malatya 14  4  1  9  12  23  -11   13 
18 Göztepe  14   2  5  7  13  20  -7 11
19 Kasımpaşa 14  2  4  8  13  21  -8   10 
20 Rizespor  14   3  1   10   12  27 -15 10

Okur Yazar


Futbolun ekonomisi, mali, hukuksal ve yönetsel kısmına ilişkin varsa makalelerinizi bize gönderin, sizin imzanızla yayınlayalım.

Yazılarınızı  info@futbolekonomi.com adresine gönderebilirsiniz. 

 

 

2021 Deluitte Raporu

 

 

 

 2021de-avrupada-ve-turkiyede-futbol-ekonomisi

Cocid-19 sürecinde 2021'e girerken Avrupa'da ve Türkiye'de Futbol Ekonomisi'nde yaşanılan değişim ve olumsuz gelişmeleri okumak için tıklayınız.

 


 

2021-Money-league-Raporu

 

 

 

Yirmidördüncü Deloitte Money League raporuna göre Barcelona'nın 715.1 Milyon Euro'luk geliriyle ilk sırada yer aldığı, tamamı merkez lig kulüplerinden oluşan ve bir önceki yıla göre gelirleri %12 azalan Para Ligi raporunu okumak için tıklayınız


    

191112 Aktifbank Ekolig

 

Türk futbolunun gelirlerinin ve ekonomik görünümünün mercek altına alındığı Futbol Ekonomi Raporu – EkoLig'in dördüncü sayısı yayınlandı. Süper Lig’in 2017-2018 sezonu sonunda 3,2 milyar TL olan geliri, 2018-19 sezonunda 4,2 milyar TL’na ulaştı. Bkz.

 

 

 Eko spor 1

“Ekospor’un aylık bültenlerinden haberdar olmak için tıklayınız”

 

Süper lig Marka değeri araştırma

''Taraftar Algısına Göre Türkiye Süper Ligi Marka Değerini Etkileyen Faktörlerin ve Marka Değeri Boyutlarının Değerlendirilmesi'' Prof. Dr. Musa PINAR öncülüğünde yapılan bu araştırmayı okumak için tıklayınız.

 

 

the-european-elite-2019

KPMG Avrupa’nın 32 Elit Kulübünün değerlemesini yaptı. Süper Lig’den Galatasaray ve Beşiktaş’ın da bulunduğu bu raporda en değerli kulüp 3.2 Milyar Euroluk değeriyle Real Madrid oldu. Raporu okumak için tıklayınız.
 

Endustriyel_futbol

 

Futbolda Endüstriyel Denge ve Başarı Üzerine

Futbolun Endüstriyel gelişimi, kulüplerin sportif ve iktisadi/mali yapılanışını derinden etkiliyor. Dorukhan Acar’ın Kurumsal Yönetim temelli yaklaşımı ile "Futbolda Endüstriyel Denge ve Başarı"yı okumak için tıklayınız

 

 

Türkiye'de Kadın Futbolunun Gelişimi ve Günümüzdeki Durumu

 

imagesCAVM4O4L

 

Dr. Lale ORTA’nın Kadın Futboluna Entelektüel Bir Yaklaşım Sergilediği makalesi için tıklayınız.” 

 

 

İngiliz Futbolunda Kurumsal Yönetişim Üzerine

 

governance_in_football

 

Tüm kulüplerimize ve Türk Futbol yapılanmasına farklı bir bakış açısı kazandırabileceğini düşündüğümüz, İngiliz Parlementosu’nun Kültür, medya ve spor Komitesi’nin hazırladığı raporu okumak için tıklayınız. 

 

money-and-soccer

“Money scorring goals”, Gerçekten de “Para Gol Kaydedebiliyor mu? “

Euro 2012’nin olası ekonomik etkilerini
okumak için tıklayınız. 



FFP

Futbolda Finansal Sürdürülebilirlik Kapsamında ''Finansal Fair Play Başa Baş Kuralı ve Beşiktaş Futbol Kulübü Üzerinde Bir Uygulama 
Hüseyin AKTAŞ/Salih MUTLU,

okumak için tıklayınız.